In de Keniaanse avocadosector groeit de onrust. Er is ophef over de export van avocado's tijdens periodes waarin die export eigenlijk verboden is. Mensen uit de sector klagen dat een systeem dat juist bedoeld was om de reputatie van Kenia te beschermen, misbruikt wordt door vriendjespolitiek en corruptie. De spanningen liepen de afgelopen dagen hoog op na een artikel in het Keniaanse medium Kenya Insights. Dat artikel leidde tot onderzoeken, controles op teeltbedrijven en spoedvergaderingen, in een sfeer van grote onrust.
© Youness Bensaid | AGF.nl
"Georganiseerde diefstal van Keniaanse avocado's dit seizoen?"
Het artikel in Kenya Insights beschrijft een regelrechte greep naar de macht: de grootste avocadobedrijven zouden er dit seizoen in geslaagd zijn grote hoeveelheden fruit te exporteren vóór de officiële start van het seizoen, tot de bomen er leeg bij stonden. Volgens hetzelfde artikel komen alleen avocado's uit West-Kenia en de Noord-Rift-regio in aanmerking voor de beperkte uitzonderingen die de huidige regels toestaan. Dat is de kern van de beschuldiging: de oogsten uit die regio's zijn namelijk lang niet groot genoeg om de geëxporteerde hoeveelheden te verklaren.
Voordat we dieper ingaan op de details, is het goed om één ding te verduidelijken: de Keniaanse toezichthouder beperkt de export van fruit buiten het seizoen niet tot die twee regio's. Het gaat simpelweg om seizoensgebondenheid. Andere regio's, zoals Embu in Centraal-Kenia, kunnen op dit moment van het jaar ook avocado's leveren.
© Youness Bensaid | AGF.nl
Wat de regels aangeven
In Kenia bepaalt de Agriculture and Food Authority (AFA), via haar Horticulture Directorate, wanneer het exportseizoen begint en eindigt. De AFA wil daarmee voorkomen dat onrijp fruit geoogst en geëxporteerd wordt, wat de reputatie van Keniaanse producten zou schaden. Als er te weinig regen is gevallen, kan het exportverbod verlengd worden. Dat was dit seizoen ook het geval.
Maar een lang en strikt exportverbod heeft ook nadelen. Keniaanse exporteurs missen dan een gunstig moment op de markt, juist wanneer de internationale concurrentie laag is en de prijzen hoog. Daarom staat de toezichthouder export per luchtvracht toe, en in uitzonderlijke gevallen ook export per schip. Daarvoor is wel een speciale vergunning nodig. Inspecteurs controleren ter plaatse of het fruit rijp genoeg is en voldoende drogestof bevat. Die controles gelden voor elke afzonderlijke zending.
Dit systeem bestaat nu drie jaar en wordt door telers en exporteurs breed gesteund, zo blijkt uit gesprekken met mensen uit de sector. Een teler die anoniem wil blijven, zegt: "De Keniaanse toezichthouder (AFA-HCD) doet zijn werk goed. We steunen het exportverbod, want zonder dat verbod wordt er veel onrijp fruit geoogst. Als het Keniaanse seizoen gesloten is, is er gewoon niet genoeg fruit om te oogsten. En als de export zonder controle wordt opengesteld, gaat de reputatie van de Keniaanse avocado eraan."
© Youness Bensaid | AGF.nl
Tussen regels en praktijk
De procedure voor een speciale exportvergunning is in principe transparant en toegankelijk voor iedereen, groot of klein. Dezelfde teler zegt: "Er is geen voorkeursbehandeling bij het aanvragen van een exportvergunning tijdens het gesloten seizoen. Elk bedrijf moet een aanvraag indienen, een inspectie ondergaan en dan pas krijgt het een vergunning. Ook kleine bedrijven hebben vergunningen gekregen, zodra ze aantoonden dat ze aan de regels voldeden."
Toch verloopt de uitvoering niet vlekkeloos. Een andere exporteur, die ook anoniem wil blijven, schetst de situatie: "Op papier klopt het systeem. Maar in de praktijk wordt het ondermijnd, en daar raakt het artikel van Kenya Insights een gevoelige snaar. Tijdens het gesloten seizoen wordt er toch geëxporteerd, via zogenaamde uitzonderingsvergunningen. Daar begint het probleem. Sommige ambtenaren laten zich omkopen om hoeveelheden goed te keuren die veel groter zijn dan wat er daadwerkelijk in de boomgaarden is gecontroleerd. In andere gevallen oefenen politiek goed verbonden exporteurs druk uit, waardoor vergunningen worden verleend ongeacht de rijpheid van het fruit. Het gevolg is dat alleen een handvol grote spelers blijft exporteren, vaak met onrijp fruit. Dit valt samen met een belangrijk marktmoment, van december tot maart, wanneer het wereldwijde aanbod laag is en de prijzen hoog. De prikkel om de regels te omzeilen is dus groot. We hebben zelfs situaties gezien waarbij kopers om levering vroegen op basis van vaste programma's, terwijl het drogestofgehalte onder de drempelwaarde van 21% lag."
Dezelfde bron voegt toe: "Het is belangrijk te benadrukken dat dit geen falen is van de hele Keniaanse avocadosector. Het zijn de acties van een paar bedrijven, mogelijk gemaakt door gebrekkige handhaving en corruptie, die de reputatie van het land en de duurzaamheid van de markt op lange termijn schaden. Als sector moeten we werken aan meer transparantie, verantwoording en handhaving. Anders blijven zelfs goed opgezette regels misbruikt worden, ten koste van iedereen."
© Youness Bensaid | AGF.nl
Zijn er dit seizoen geen avocado's meer in Kenia?
Het artikel beweert ook dat deze situatie heeft geleid tot een tekort aan Keniaanse avocado's. Onze bronnen zijn het daar unaniem mee oneens. Zij wijzen juist op een overvloed aan fruit dat nog niet geoogst is.
"Er is op dit moment veel fruit in Kenia, bij telers, dat nog niet geoogst is. Telers houden de oogst even aan, omdat de marktprijzen laag zijn. We wachten tot de markt aantrekt voordat we weer gaan oogsten", zegt een teler.
Een andere teler, die ook anoniem wil blijven, merkt op dat het vooral grote telers zijn die nog volop fruit hebben. "Dit is een bekend en veelvoorkomend verschijnsel in de sector en heeft niets te maken met de huidige ontwikkelingen. Grote telers hebben de mogelijkheid om hun oogst uit te stellen in afwachting van betere marktomstandigheden."
© Youness Bensaid | AGF.nl
Wat er echt achter de ophef zit
Wat uit de huidige controverse naar voren komt, is dat het systeem van uitzonderingsvergunningen buiten het seizoen, en de problemen die dat in de praktijk oplevert, niet nieuw is. Het past in een bredere cultuur van zakendoen in het land. "De kern van het probleem is niet of het avocadoseizoen open of gesloten is. Het gaat om bestuur en handhaving van de regels. De richtlijnen van de AFA zijn op zich heel duidelijk", legt een insider uit de sector uit.
Een Keniaanse exporteur wijst op een poging tot manipulatie: "Deze ophef, die veel onjuiste informatie bevat, lijkt verband te houden met een handelsconflict waarbij zakenmensen onderling een appeltje te schillen hebben. Concreet: een speler in de lokale avocadoverwerkingsindustrie voert een strijd tegen de toezichthouder (AFA-HCD), nadat een poging om de keten naar eigen hand te zetten door de toezichthouder werd geblokkeerd."
