Veel consumenten in Kenia zijn bekend met wilde vruchten zoals kruisbessen, die traditioneel spontaan in het wild groeien, maar slechts beperkt commercieel worden benut. De vrucht krijgt nu meer aandacht als potentiële inkomensbron, mede dankzij onderzoeksinitiatieven gericht op waardevermeerdering.
Tijdens een open dag bij het Kenya Agricultural and Livestock Research Organisation (Kenia Agricultural and Livestock Research Organisation) Muguga-centrum werden verwerkte producten, waaronder kruisbessenjam en sauzen, gepresenteerd als voorbeelden van marktmogelijkheden. Volgens Owen Mwami, onderzoeker bij het Food Crops Research Centre van de Kenya Agricultural and Livestock Research Organisation, zijn deze producten afkomstig van de Cape gooseberry, lokaal bekend als nathi in het Kikuyu en chinsoboso in het Kisii.
Wetenschappers werken samen met telers om het gewas te promoten als onderdeel van inspanningen om onderbenutte fruitsoorten te commercialiseren. "Kenia heeft veel fruit dat spontaan groeit, maar waarvan de commerciële waarde nog niet wordt benut. De kruisbes is daar een van," legt Mwami uit. Trainingsprogramma's richten zich op verwerking tot producten zoals jam, sap, sauzen en bakproducten. "Waardevermeerdering is cruciaal. Zo hebben we een 'hot and sweet' kruisbessensaus ontwikkeld, een mix van de vrucht en chili. Die kan worden gegeten bij nyama choma (traditioneel Keniaans gegrild vlees) of snacks zoals bhajias," zegt hij.
Een pot van 500 gram kruisbessenjam wordt verkocht voor ongeveer €1,96, wat hogere opbrengsten oplevert dan verkoop van vers fruit. Teler Jane Wanjiku uit Gikambura in Kikuyu, Kiambu county, teelt kruisbessen op 0,10 hectare en levert aan een lokale verwerker. "We negeerden het vroeger of lieten kinderen het direct van het veld eten. We wisten niet dat het inkomen kon opleveren," zegt ze. "Ik verkoop een kilo voor tussen de 150 en 200 shilling (€0,99 - €1,32), afhankelijk van de vraag. Het is niet arbeidsintensief en groeit goed, zelfs met weinig verzorging."
Volgens Kenia Agricultural and Livestock Research Organisation is de kruisbes geschikt voor verschillende agro-ecologische zones en vereist het gewas relatief weinig inputs. De vrucht bevat daarnaast vitamine C en antioxidanten. FAO-data geven aan dat een hogere consumptie van micronutriëntrijke fruitsoorten ondervoeding in ontwikkelingsregio's kan verminderen.
Kruisbessen maken deel uit van een bredere groep onderbenutte gewassen. Een rapport van de Wereldbank uit 2023 stelt dat Afrika potentiële landbouwinkomsten misloopt door beperkte commercialisering van dergelijke gewassen. Kenia Agricultural and Livestock Research Organisation meldt vooruitgang in de ontwikkeling van ketens, waaronder een verwerker in Eldoret die plantmateriaal levert, fruit opkoopt en eindproducten produceert.
Desondanks blijft de sector kleinschalig. Volgens de Economic Survey 2024 van het Kenya National Bureau of Statistics draagt de tuinbouw 30 procent bij aan het agrarische bbp, terwijl onderbenutte fruitsoorten slechts een klein aandeel hebben. Uitbreiding zal naar verwachting afhangen van investeringen in verwerking, markttoegang en bewustwording.
Het initiatief omvat ook gewassen zoals guave, granaatappel en jackfruit. Mwami wijst erop dat guave hogere vitamine C-waarden bevat dan sinaasappelen. "Toch profiteren telers hier nog onvoldoende van. Daarom stimuleren we waardevermeerdering bij deze gewassen," zegt hij.
Bron: The Star
