"Costa Rica teelt en exporteert momenteel zo'n 1,2 miljoen kartons bananen per jaar, afkomstig van 40.200 hectare in voornamelijk de Atlantische regio Limón", zegt Marcial Chaverri, algemeen directeur van Corbana, de organisatie die Costa Ricaanse bananentelers en -exporteurs vertegenwoordigt. "De teelt verliep niet zonder problemen: in 2024 werd nog 1,5 miljoen kartons geoogst, maar in 2025 daalde dat naar 1,2 miljoen door de druk van de Sigatoka-schimmel. Voor 2026 wordt een herstel verwacht naar 1,3 à 1,4 miljoen kartons."
"De export gaat twee kanten op: 29% naar de Verenigde Staten en 64% naar Europa, met slechts 7% voor de rest van de wereld. Die concentratie maakt ons kwetsbaar, maar biedt ook kansen", aldus Chaverri.
© Corbana
Marcial Chaverri, algemeen directeur van Corbana
Ecuador uitdagen op eigen terrein
Een van de meest ambitieuze strategische keuzes van Corbana is de stap naar Zuid-Amerika, een markt die momenteel gedomineerd wordt door Ecuador. Een verrassende zet. Waarom zou Costa Rica de strijd aangaan met het onbetwiste zwaargewicht van de regio? "Marktdiversificatie is altijd een goede manier om te concurreren. Ecuador is de grootste bananenproducent, maar wij zijn productiever per hectare", antwoordt Chaverri.
De commerciële logica is eenvoudig: grote inkopers wereldwijd willen altijd minstens twee leveranciers. In Zuid-Amerika is Ecuador momenteel de enige optie. Toen vertegenwoordigers van Corbana de regio bezochten, bleek de vraag meteen groot. Andere opkomende markten zijn China, Vietnam, Argentinië en Chili.
© Corbana
Om deze strategie kracht bij te zetten, bouwt Corbana zijn internationale aanwezigheid verder uit. De organisatie werkt nauw samen met Procomer, het Costa Ricaanse agentschap voor buitenlandse handel, en neemt deel aan beurzen in Duitsland, Spanje, Chili en de Verenigde Staten. Vorig jaar was er een symbolisch hoogtepunt: voor het eerst had Corbana een eigen stand op de Fruit Attraction in Madrid. Vier onafhankelijke exporteurs die rechtstreeks aan internationale kopers verkopen, waren daarbij aanwezig.
Dertig jaar hetzelfde, en dan ineens alles anders
Drie decennia lang veranderde er nauwelijks iets aan de structuur en werkwijze van Corbana. Dat is de afgelopen anderhalf jaar radicaal omgeslagen. De organisatie heeft nu voor het eerst een eigen communicatie- en marketingafdeling, en herdenkt van de grond af hoe ze met haar leden omgaat. "We zijn meer aanwezig bij hen", zegt Chaverri. "We proberen te begrijpen wat ze nodig hebben en dat mee te nemen in onze plannen."
De grote ambitie is een flinke technologische sprong. "We zitten nu ergens in het tijdperk van technologie 1.0. De stap naar 4.0 is onvermijdelijk." Dat geldt zowel voor onderzoek en innovatie als voor de financiering van de sector. Corbana ontwikkelt een corporate venture capital-fonds als aanvulling op een bestaand kredietfonds.
© Corbana
De organisatie heeft ook internationaal aanzien dankzij haar wetenschappelijke afdeling, die samenwerkt met instellingen zoals Wageningen University & Research. Verschillende medewerkers zijn daar gepromoveerd of hebben er een master behaald. Die wetenschappelijke pijler is nu meer gericht op de praktische behoeften van telers in het veld.
Leven met ziekte, en voorbereid zijn op iets ergers
Geen gesprek over bananen is compleet zonder het over TR4 te hebben — Fusarium Tropical Race 4 —, de schimmelziekte die volgens veel experts de wereldwijde aanvoer van Cavendish-bananen zou kunnen bedreigen. Chaverri ontkent het risico niet, maar relativeert het wel. "Het staat zeker op onze prioriteitenlijst. We werken preventief en passen voortdurend bioveiligheidsprotocollen toe."
© Corbana
De relatief beschermde positie van Costa Rica is deels te danken aan strenge maatregelen. Telers uit landen als Paraguay, Ecuador of Colombia mogen de plantages niet bezoeken, om het risico op besmetting te beperken. De Costa Ricaanse bananensector volgt de ontwikkelingen op de voet, steunt de invoering van bioveiligheidsprotocollen en dringt aan op strikte grenscontroles.
Voorlopig zijn de dagelijkse gevechten vooral gericht tegen Black Sigatoka en Moko. "We hebben meer last van Sigatoka, Moko en andere plagen. TR4 blijft een serieuze dreiging, maar het zijn deze ziekten die telers dag in dag uit op scherp houden."
Ruimte om te groeien
De groeiplannen van Corbana zijn fors: een uitbreiding van het teeltareaal met 40% in de komende zes jaar, wat neerkomt op zo'n 15.000 extra hectare. Chaverri wuift zorgen over de milieu-impact weg. Er liggen grote stukken landbouwgrond braak — meer dan 50.000 hectare in handen van INDER, het instituut voor plattelandsontwikkeling — die nauwelijks worden benut. "We hebben enorm veel ongebruikte grond... en er gebeurt niets mee."
© Corbana
Arbeidsvraagstuk
Arbeidskrachten zijn een terugkerend knelpunt in de hele Costa Ricaanse tuinbouw, maar Chaverri ziet het als een overgang, niet als een crisis. "Lonen stijgen en mensen willen niet meer in de buitenlucht werken." Zijn antwoord is opnieuw: technologie.
De teeltmedewerker van de toekomst, zo stelt hij, beheert dronesystemen, irrigatietechnologie en gemechaniseerde processen — "met technologie op de tractor, maar ook met airconditioning en Spotify aan boord." Diezelfde logica geldt voor de pakstations, waar automatisering geleidelijk minder handmatige arbeid vereist. En dat is van groot belang: 98% van de bananenteelt is geconcentreerd in de regio Limón, waar zo'n 83% van de beroepsbevolking direct of indirect afhankelijk is van deze sector.
Havens, prijzen en het duurzaamheidsdebat
Een van de grootste knelpunten voor diversificatie is de haveninfrastructuur. De Caribische haven van Limón, beheerd door APM Terminals, is in de praktijk een agrarische haven: bananen zijn goed voor 66% van het totale goederenverkeer. En het is, zegt Chaverri zonder omwegen, "een van de duurste havens ter wereld." Aan de Pacifische kant moet de haven van Caldera zich verder ontwikkelen tot een volwaardig exportknooppunt voor bananen, met toegang tot Zuid-Amerika en de westkust van de Verenigde Staten. "Het is het klassieke kip-en-ei-probleem: rederijen komen niet als er geen haven is, en de haven ontwikkelt zich niet als de rederijen wegblijven."
© Corbana
Op het gebied van duurzaamheid, en met name in het debat over een leefbaar loon, mag Costa Rica volgens Chaverri niet over één kam worden geschoren met Guatemala of andere Latijns-Amerikaanse landen. "Het verschil tussen ons en hen is zo groot dat de vergelijking geen zin heeft. Als OESO-lid, met een brede middenklasse en minimumlonen die ver boven die van concurrerende landen liggen, is de context van Costa Rica simpelweg anders."
Het verhaal beter vertellen
Ondanks de druk van ziekten, de arbeidsmarktveranderingen, de havenbeperkingen en de uitdagingen van marktdiversificatie, sluit Chaverri het gesprek af met rustig vertrouwen: "We zijn er trots op de markt te voorzien van Costa Ricaanse bananen. We weten dat onze kwaliteit hoog is en dat onze manier van telen heel anders is dan die van andere herkomstlanden."
De uitdaging, erkent hij, is om dat verschil ook terug te zien in de prijs. En daarvoor moet het verhaal beter worden verteld. Dat is precies waar de nieuwe koers van Corbana om draait.
Over Corbana
Corbana is een publiek-private organisatie waarvan 80% van de aandelen in private handen is, bij telers en ondernemers, terwijl de overige 20% toebehoort aan de Costa Ricaanse overheid en publieke banken. Tot de leden behoren onafhankelijke telers en exporteurs, maar ook multinationals zoals Dole, Del Monte, Chiquita en Fyffes.
Voor meer informatie:
Marcial Chaverri (algemeen directeur)
Corbana (Corporación Bananera Nacional)
Zapote, Diagonal a Casa Presidencial
San José (Costa Rica)
Tel: +506 4002 4700
[email protected]
www.corbana.co.cr
