De oorlog in Iran legt nagenoeg alle export- en importstromen stil tussen het land en zijn handelspartners. Voor de EU is Iran geen belangrijke partner in groenten, fruit en noten. De import uit Iran vertegenwoordigt slechts 0,6% van de totale Europese import uit derde landen.
Desalniettemin voerden de 27 EU-lidstaten vorig jaar voor ruim €225 miljoen aan groenten, fruit en noten (de hoofdstukken 07 en 08 in het Harmonized System) in uit Iran. Het gaat daarbij in overweldigende mate om fruit en noten: circa €210 miljoen, ofwel 93% van het totaal. Groenten zijn goed voor zo'n €15 miljoen, zo blijkt uit voorlopige cijfers van Eurostat voor het jaar 2025.
Pistache domineert het beeld volledig
Wie de importstromen op productniveau bekijkt, ziet één product met kop en schouders boven alles uitsteken: pistachenoten. Met een importwaarde van ruim €112 miljoen vertegenwoordigen gepelde pistachenoten bijna de helft van de Europese agri-import uit Iran. Pistaches in de schil zijn goed voor €6,7 miljoen.
De tweede positie is voor rozijnen met circa €54 miljoen. Daarna volgen dadels met bijna €28 miljoen. Dit drietal — pistache, rozijnen en dadels — vormt samen de ruggengraat van de Iraanse agrarische export naar de EU.
Opvallend kleiner, maar toch vermeldenswaardig, zijn truffels met ruim €10 miljoen. Verder zijn er kleinere stromen van watermeloenen, gedopte amandelen, kersen, vijgen en gedroogde abrikozen.
Duitsland, veruit de grootste afnemer
Duitsland is de absolute grootimporteur met een totale invoerwaarde van bijna €97 miljoen uit Iran. Dit is meer dan vier keer zo veel als de tweede in de rij. De Nederlandse positie als handelspoort naar Europa blijkt ook hier: Nederland staat tweede met ruim €23 miljoen, gevolgd door Italië (€22 miljoen) en Spanje (€15 miljoen).
Andere relevante importeurs zijn Polen (€9,6 miljoen), Denemarken (€8,9 miljoen), België (€8,5 miljoen) en Zweden (€6,9 miljoen). Bulgarije springt eruit als grootste importeur van groenten: bijna €1,9 miljoen, vermoedelijk mede gedreven door geografische nabijheid en culturele verbondenheid met de regio.
© FreshPlaza
Pistaches domineren in Duitsland, Spanje, Italië en België. Rozijnen zijn het topproduct in Nederland en spelen ook in Polen en elders een grote rol. Dadels zijn het hoofdproduct voor Denemarken en Zweden. Truffels gaan vooral naar Italië.
EU exporteert bescheiden hoeveelheden groenten naar Iran
De EU-export van groenten, fruit en noten naar Iran is smal, zowel in volume (nauwelijks 0,04% van de totale AGF-export naar derde landen) als in het aantal betrokken landen en producten. Het gaat hoofdzakelijk om specifieke nicheproducten zoals pootgoed en gedroogde peulvruchten, waarbij Frankrijk en Nederland de voornaamste exporteurs zijn.
In totaal gaat het om €5,9 miljoen, waarvan het leeuwendeel — bijna €5,8 miljoen — bestaat uit bewerkte groenten. Fruit en noten zijn vrijwel afwezig met slechts €137.000. Omdat de omgekeerde stroom, van Iran naar de EU, ruim €225 miljoen bedraagt, is de handelsbalans dus sterk asymmetrisch.
Op productniveau springt één categorie eruit in de export naar Iran: gedroogde groenten en groentemixen vertegenwoordigen met bijna €3 miljoen ruim de helft van de AGF-export. Die worden geleverd door Frankrijk, Hongarije, Bulgarije en Duitsland. Verder zijn pootaardappelen een opmerkelijk exportproduct. Die worden in hun totaliteit geëxporteerd door Nederland.
Slechts een handvol EU-landen exporteert noemenswaardige hoeveelheden naar Iran. Frankrijk voert het lijstje aan met €1,86 miljoen, gevolgd door Nederland (€1,6 mln) en Hongarije (€732.000). Ook Bulgarije, Italië, Duitsland, Tsjechië en Spanje zijn actief. De overige negentien lidstaten exporteren in deze categorie praktisch niets naar Iran. Handel in agrarische producten richting Iran heeft voor de meeste EU-landen — mede door sancties en betalingsproblematiek — geen prioriteit.
Iran 20 keer in top 10 qua productie
Iran staat 20 keer in de top 10 van producenten van groenten, fruit en noten wereldwijd (in volume). Het gaat om pistache, kweeperen, granaatappelen, dadels, abrikozen, walnoten, kersen, vijgen, pruimen, morellen, kiwi's, amandelen, aubergines, appelen, perziken en nectarines, hazelnoten, uien, sinaasappelen, kaki's en watermeloenen, zo blijkt uit cijfers van Faostat voor het jaar 2024. Behalve voor steenfruit, kweeperen, hazelnoten, uien, spinazie en kaki's staat het daarvoor ook in de top 15 van exporteurs.
© FreshPlaza
Precieze cijfers voor handelsstromen die niet de EU als bron of bestemming hebben, zijn niet gemakkelijk te vinden. Door de internationale sancties rapporteert Iran zijn handelsdata niet volledig aan internationale instellingen, waardoor de cijfers van verschillende bronnen soms uiteenlopen en niet altijd volledig up-to-date zijn.
Export vooral naar Golfstaten en Centraal-Azië
Gromita, een Iraanse exporteur van groenten en fruit, vermeldt op zijn website dat Iran voornamelijk exporteert naar de Golfstaten (Irak, de Verenigde Arabische Emiraten, Oman, Qatar, Koeweit, Bahrein en Saoedi-Arabië), Syrië, Turkije, de Kaukasus (Georgië, Armenië, Azerbeidzjan), Rusland, Centraal-Azië (Turkmenistan, Kazakhstan, Oezbekistan, Pakistan, Afghanistan) en India. Deze landen zouden jaarlijks ongeveer 5 miljoen ton Iraanse groenten afnemen, goed voor circa €1,3 miljard. De fruitexport zou jaarlijks ongeveer 4 miljoen ton voor een waarde van €2,6 miljard beslaan, zo stelt Gromita.
Nauwelijks import verse groenten en fruit
TradeMap hanteert lagere cijfers: €260 miljoen voor de export van groenten, €1,4 miljard voor fruit in 2024 (de hoofdstukken 07 en 08 in het Harmonized System). Volgens diezelfde statistiekenleverancier slaat de handelsbalans in AGF duidelijk in het voordeel van Iran. De import van groenten kwam in 2024 uit op circa €160 miljoen (grotendeels gedroogde peulvruchten), die van fruit en noten op om en bij de €570 miljoen (meer dan de helft noten). Verse groenten en fruit worden nauwelijks geïmporteerd, op bananen na.
Die import valt nu grotendeels stil. De export ook, overigens officieel. Sinds 3 maart 2026 is er een exportverbod van alle landbouwproducten, volgens Tasnim News Agency, een staatsgezind persbureau.
Gezien de enorme productiecapaciteit van Iran kan evenwel de vraag worden gesteld waar de exportlimiet ligt, mocht het land ooit bevrijd worden van handelsbelemmeringen.
