Tholen - Wat is in de Nederlandse tafelaardappelketen nog wél haalbaar? Die vraag stond centraal tijdens de vierde co-creation workshop, waar telers, ketenpartijen en certificeringsorganisaties bijeenkwamen om de toekomst van de sector te bespreken. De bijeenkomst vond plaats in het kader van het Europese BEATLES-project, dat onderzoekt hoe landbouwketens kunnen verduurzamen zonder dat dit ten koste gaat van hun economische haalbaarheid.
© Marjet Lubbers-Bruijnse | AGF.nlDeelnemers aan de BEATLES workshop
De urgentie is groot. Na een seizoen met een grote oogst en lage prijzen worstelen telers met de vraag hoe investeringen in verduurzaming nog kunnen worden terugverdiend. Tijdens de bijeenkomst werd duidelijk dat de zorgen breder liggen dan alleen de markt: de eisen rond certificering, de beschikbaarheid van gewasbeschermingsmiddelen en van rassen met een verbeterde resistentie, het noemen van nieuwe beleidsdoelen en de verdeling van risico's in de keten spelen een steeds grotere rol.
De workshop richtte zich daarom zowel op teeltuitdagingen als de vraag hoe duurzaamheidsdoelen praktisch uitvoerbaar blijven binnen de huidige markt. Ook werd besproken in hoeverre inspanningen van telers die werken met het keurmerk On the way to PlanetProof, daadwerkelijk worden beloond in de keten. Wanneer onduidelijk blijft of de extra inspanningen ook leiden tot een herkenbare vergoeding, kan de meerwaarde van certificering ter discussie komen te staan.
Vertrouwen in de keten
Op de tafelaardappelmarkt speelt momenteel een stapeling van aanbod. Bewaaraardappelen die later in het seizoen op de markt komen, kampen in sommige gevallen met kwaliteitsproblemen, zoals schilafwijkingen of bewaarziekten. Daarnaast is er concurrentie vanuit andere Europese productielanden zoals Duitsland, België en Frankrijk. Ook vanuit de pootgoedsector is er druk ontstaan, door de goede pootgoedoogst komt bovenmaats pootgoed ook op de consumptiemarkt terecht. Bovendien komt er nieuw aanbod op de markt; in Zuid-Europa en Noord-Afrika starten de eerste oogsten van nieuwe aardappelen, die traditioneel hun weg vinden naar de Europese retail.
© Marjet Lubbers-Bruijnse | AGF.nlFrans Claassen van SMK houdt een presentatie over On the way to PlanetProof
Binnen deze marktdynamiek hebben telers niet altijd zicht op wat er gebeurt met de duurzaamheidsvergoeding die gekoppeld is aan gecertificeerde productie. Die vergoeding moet de extra inspanningen voor schema's als On the way to PlanetProof compenseren, maar volgens sommige aanwezigen blijft die in de praktijk niet altijd zichtbaar in de uiteindelijke prijs die de teler ontvangt. Omdat de prijsopbouw via meerdere schakels loopt, is het moeilijk te achterhalen waar de duurzaamheidsvergoeding precies terechtkomt. De discussie raakte daarmee aan een breder vraagstuk: wie draagt het risico van verduurzaming in de keten?
Gewasbescherming: krimpende gereedschapskist
Een belangrijk discussiepunt tijdens de workshop was de toekomst van de gewasbescherming. De beschikbare middelen staan al langer onder druk en de sector verwacht dat het pakket verder zal krimpen. Met name de mogelijke uitfasering van PFAS-houdende gewasbeschermingsmiddelen zorgt voor onzekerheid. Voor sommige teelten kan dat grote gevolgen hebben voor de praktische uitvoerbaarheid.
Resistente rassen worden vaak genoemd als belangrijke oplossingsrichting, maar die zijn nog niet altijd breed beschikbaar of geaccepteerd in de markt. Daarnaast speelt het risico van resistentieontwikkeling, bijvoorbeeld bij ziekten zoals Phytophthora. Door verschillende teeltvormen, zoals teelt onder doek of biologische teelt, en door aardappelafvalhopen en aardappelopslag in het veld kan de kans op verspreiding toenemen.
Beleidsrichting
Naast de technische uitdagingen ervaren telers ook onzekerheid over de beleidsrichting van landbouw in Nederland en Europa. Binnen het landbouwbeleid wordt steeds vaker gesproken over doelsturing: boeren krijgen ruimte om zelf te bepalen hoe zij milieudoelen halen, in plaats van vast te zitten aan specifieke maatregelen.
© Marjet Lubbers-Bruijnse | AGF.nlJeroen Willemse van Delphy behandelt uitdagingen in de tafelaardappelteelt
In de praktijk blijkt echter dat de sector nog weinig duidelijkheid heeft over hoe dit beleid er concreet uit gaat zien. Dat maakt langetermijnbeslissingen lastig. Schema's zoals On the way to PlanetProof vertalen brede duurzaamheidsdoelen naar concrete teelteisen en maken daarmee zichtbaar hoe bedrijven richting beleidsdoelen bewegen.
De discussies tijdens de bijeenkomst maken duidelijk hoe complex de opgave voor de gehele aardappelketen momenteel is. Het doel van de co-creation workshop was niet om direct oplossingen te formuleren, maar om verschillende perspectieven uit de keten samen te brengen. Binnen het BEATLES-project wordt die input gebruikt om dit aan beleidsmakers in Europa duidelijk te maken.
