De militaire escalatie in het Midden-Oosten, met luchtaanvallen van de VS en Israël op Iran en Iraanse tegenaanvallen, vergroot de geopolitieke risico's voor de wereldeconomie. De belangrijkste economische gevolgen lopen via verstoringen in de energievoorziening en toegenomen onzekerheid, geeft ABN AMRO in een update aan.
Vooral de scheepvaart door de Straat van Hormuz, goed voor een aanzienlijk deel van de mondiale olie- en LNG-handel, is vrijwel stilgevallen, wat de energieprijzen heeft opgedreven. Hoewel de energie-infrastructuur nog niet zwaar is beschadigd, blijven risico's bestaan, zoals een langere blokkade van de Straat, verstoringen van de Iraanse productie of aanvallen op olie-installaties in andere landen. Er zijn wel buffers, zoals ruime voorraden, productieverhogingen door OPEC+ en strategische reserves.
© Dreamstime
Straat van Hormuz
De stijgende olie- en gasprijzen hebben naar verwachting meer impact op de inflatie dan op de economische groei. In scenario's met een olieprijs van 80, 100 en 130 dollar per vat piekt de inflatie in 2026 en daalt daarna weer in 2027. Voor centrale banken, zoals de Fed en de ECB, is vooral de duur van de prijsschok en het risico op tweede-ronde-effecten (bijvoorbeeld hogere lonen) bepalend. Waarschijnlijk zullen zij een tijdelijke energieschok grotendeels negeren, tenzij de inflatieverwachtingen structureel oplopen. De impact op de groei blijft naar verwachting beperkt, al kan toegenomen onzekerheid het vertrouwen van consumenten en bedrijven aantasten.
Nederlandse economie via inflatie, koopkracht en groei geraakt
De recente escalatie heeft directe en concreet voelbare gevolgen voor de Nederlandse economie, vooral via hogere brandstofprijzen, energierekeningen en bredere prijsstijgingen in de economie, meldt Rabobank in een analyse. In het aangepaste basispad van de bank wordt uitgegaan van een relatief kort conflict met tijdelijk hogere energieprijzen. Daardoor stijgt de inflatie in 2026 naar 2,7% (0,3 procentpunt hoger dan eerder verwacht) en valt de economische groei licht terug naar 1,4%. De benzineprijs loopt op tot circa €2,22 per liter en nieuwe energiecontracten stijgen richting €235–250 per maand.
In drie zwaardere scenario's nemen de effecten toe:
- Langdurig hoge energieprijzen (scenario 1): inflatie en groeiverlies lopen iets verder op; benzine rond €2,25 en energiecontracten rond €240–250.
- Volledige sluiting van de Straat van Hormuz (scenario 2): inflatie boven 3%, duidelijk lagere groei, benzine richting €2,50 en energiecontracten tot circa €325.
- Vernietiging van cruciale energie-infrastructuur in Qatar en Saudi-Arabië (scenario 3): olie rond $150, inflatie gemiddeld 4,3% (piek rond 5%), groei terug naar 0,6%. Benzine kan stijgen tot circa €3 per liter en energiecontracten tijdelijk boven €400 per maand.
Hogere energieprijzen werken niet alleen direct door in brandstof- en energiekosten, maar ook indirect via zogeheten tweede-orde-effecten. Voedselprijzen reageren doorgaans binnen enkele maanden, industriële goederen met meer vertraging (tot één à twee jaar), en dienstenprijzen nog later via loonontwikkeling. Hoe langer de verstoringen aanhouden, hoe groter deze doorwerking.
De economische groei wordt geremd door koopkrachtverlies, lagere consumptie, terughoudende investeringen en een verslechterde concurrentiepositie van energie-intensieve sectoren. In de meeste scenario's wordt een deel van het groeiverlies in 2027 ingehaald, behalve bij langdurige en zware schade aan productiecapaciteit.
Een extra risico zit in de lage Nederlandse gasvoorraden (circa 10%). Hoewel Europa als geheel rond 30% zit en een vulverplichting van 90% heeft voor november, kunnen hoge prijzen en ongunstige marktprikkels het aanvullen vertragen. Dat vergroot de kans op nieuwe prijsspanningen richting de winter.
Hoewel de situatie doet denken aan de energiecrisis van 2022, blijven de verwachte prijspieken in deze analyse onder de extreme niveaus van toen. De uiteindelijke impact hangt sterk af van de duur van het conflict en de mate van structurele schade aan energiecapaciteit.
Kwetsbaarheid van bedrijven stijgt
De recente stijging van de gasprijs benadrukt hoe kwetsbaar bedrijven zijn voor geopolitieke schokken en marktvolatiliteit. Energiezekerheid is geen vanzelfsprekendheid meer; organisaties moeten hun energierisico's actief en strategisch beheersen, aldus Albert-Jan Knol van BDO Accountants & Adviseurs.
Alleen reageren op prijsstijgingen is onvoldoende. Bedrijven die al investeren in energiebesparing, lokale opwekking en flexibiliteit blijken beter bestand tegen prijsschommelingen en hebben meer voorspelbare kosten. Europese regelgeving, zoals de EPBD-richtlijn, onderstreept daarom het belang van betere energieprestaties van gebouwen om afhankelijkheid van fossiele import te verkleinen.
Veel organisaties zijn echter nog sterk afhankelijk van één energiebron of technologie, wat hun kwetsbaarheid vergroot — zeker nu netcongestie en afhankelijkheid van schaarse grondstoffen (zoals voor batterijen en zonnepanelen) nieuwe risico's toevoegen.
De oplossing begint bij inzicht in energieverbruik en -patronen. Op basis daarvan kunnen bedrijven werken aan een gediversifieerde energiemix met meerdere bronnen, lokale opwek, samenwerking in energiehubs en mogelijkheden voor opslag en flexibele sturing.
De kernboodschap: organisaties die nu investeren in een geïntegreerd en flexibel energieplan versterken niet alleen hun duurzaamheid, maar vooral hun strategische weerbaarheid in een onzekere wereld.
Grote rederijen staken boekingen Midden-Oosten na veiligheidsescalatie
De grootste rederijen ter wereld hebben operationele beperkingen afgekondigd voor het Midden-Oosten, als gevolg van de verslechterende veiligheidssituatie in de regio, met name rond de Straat van Hormuz en de vaarroute door de Rode Zee. Maersk, CMA CGM en MSC maakten hun maatregelen bekend op 1 en 2 maart. Die raken vrachtboekingen en kunnen leiden tot logistieke verstoringen, minder beschikbare capaciteit en langere transittijden.
Maersk
Maersk heeft per 2 maart de aanvaarding van gekoelde vracht en gevaarlijke of speciale lading opgeschort voor de Verenigde Arabische Emiraten, Oman, Irak, Koeweit, Qatar, Bahrein en Saoedi-Arabië. Ook nieuwe boekingen tussen het Indisch subcontinent — India, Pakistan, Bangladesh en Sri Lanka — en de markten in de Hoge Golf zijn stopgezet. De rederij omschrijft de maatregelen als voorzorgsmaatregelen om personeel, lading en de continuïteit van de dienstverlening te beschermen in een veranderende veiligheidsomgeving.
CMA CGM
CMA CGM kondigde op 1 maart een onmiddellijke en voorlopige opschorting aan van alle boekingen voor gekoelde vracht van en naar een reeks landen in de Golf en aan de Rode Zee: Bahrein, Koeweit, Oman, Qatar, de VAE, Saoedi-Arabië, Irak, Jordanië, Jemen, Soedan, Eritrea, Djibouti en de Egyptische haven Ain Sokhna. De rederij verwijst naar de veiligheidsspanningen in Iran en op het Arabisch Schiereiland en wil zo de integriteit van de lading, de beschikbaarheid van materieel en de operationele veiligheid waarborgen.
MSC
MSC gaat het verst en heeft alle wereldwijde vrachtboekingen naar het Midden-Oosten opgeschort, ongeacht het type lading of de herkomst. De maatregel geldt voornamelijk voor Irak, Koeweit, Bahrein, Qatar, de VAE en Oman, en blijft van kracht tot nader order, terwijl de rederij de situatie samen met de bevoegde autoriteiten op de voet volgt.
Gevolgen voor exportketens
De besluiten vallen samen met toenemende geopolitieke instabiliteit in de Golfregio. De logistieke gevolgen zijn al merkbaar in de wereldwijde toeleveringsketens, vooral voor gekoelde vracht die essentieel is voor bederfelijke producten.
Voor exportsectoren met een sterke aanwezigheid in deze markt zijn de gevolgen aanzienlijk. Het Midden-Oosten is de derde belangrijkste bestemming voor Ecuadoraanse bananen, goed voor 14,85% van de totale export eind 2025. De tijdelijke opschorting van boekingen raakt ongeveer 60% van het volume richting de Golfstaten, waardoor de sector fruit moet omleiden naar andere markten. De geraamde financiële schade bedraagt zo'n €6 miljoen per week.
Turkse havenfaciliteiten, zoals de Golf van İzmit en de haven van Mersin, blijven vooralsnog normaal opereren voor contractlading. Maar het algemene beeld wijst op een periode van logistieke aanpassingen en strategische heroriëntatie, in afwachting van verdere ontwikkelingen op het gebied van veiligheid in de regio. De rederijen laten weten de situatie nauwlettend te volgen en operationele updates te communiceren zodra de omstandigheden in het Midden-Oosten veranderen.
Bronnen: Maersk, CMA-CGM en MSC
Situatie vanuit het oogpunt van de Italiaanse AGF-markt
De huidige geopolitieke situatie in het Midden-Oosten, met de sluiting van de Straat van Hormuz en de opschorting van diverse scheepvaartroutes in de Rode Zee, heeft ook gevolgen voor de export van Italiaanse groenten en fruit. De oorlogsdreiging heeft een gedwongen herorganisatie van de maritieme routes afgedwongen, met een weerslag op de efficiëntie van de toeleveringsketen. Een bijkomende zorg voor Italiaanse exporteurs betreft de solvabiliteit van klanten. In tijden van militaire en logistieke instabiliteit groeit de vrees dat reeds verzonden of geplande leveringen niet regelmatig worden betaald door buitenlandse handelspartners.
© ChatGPT/OpenAI
Michele Ponso, voorzitter van brancheorganisatie Confagricoltura, in een persbericht: "Er zijn grote problemen voor fruit, met name voor appelen. Er liggen schepen vol product stil die hun bestemming niet kunnen bereiken. Bovendien zijn er al heel veel annuleringen van bestellingen voor de komende weken binnengekomen."
Met 2,3 miljoen ton is Italië de tweede Europese producent van appelen, na Polen, en met 945.000 ton, goed voor 12,2% van het wereldtotaal, het tweede land ter wereld qua export, na China. Saudi-Arabië is de derde afzetmarkt, met een waarde van ongeveer €70 miljoen, na Duitsland en Spanje. Het gehele Midden-Oosten is goed voor meer dan €151 miljoen. "Het gaat dus om een belangrijke markt", voegt Ponso toe, "des te meer op een gevoelig moment voor het appelseizoen, wanneer bijna de helft van onze oogst nog verkocht moet worden."
Ook de conveniencesector ondervindt ernstige problemen, aangezien deze markt via het vliegtuig wordt bereikt. Bestellingen naar Dubai zijn geannuleerd, omdat er geen vliegtuigen beschikbaar zijn.
Domenico Sacchetto, voorzitter van telersorganisatie Piemonte Asprofrut, verklaart aan FreshPlaza: "Het verplichte alternatief voor de route door de Rode Zee is de maritieme omvaart van het Afrikaanse continent. Deze route vergroot de vaartijden drastisch. In sommige gevallen kunnen containers, door tussenstops en vertragingen, tot 90 dagen nodig hebben om hun bestemming te bereiken. Het omleggen van routes is niet eenvoudig, waardoor veel schepen en containers in een operationele patstelling verkeren. De langere reistijden stellen de goederen bloot aan een hoog risico op bederf, wat de kwaliteit van het eindproduct bij aankomst in gevaar brengt."
Niet alleen de onzekerheid over reeds vertrokken goederen baart zorgen, maar ook de extra kosten die bedrijven moeten dragen. Over de onverwachte kosten voor het omleggen van routes is de ondernemer nuchter: "Je vergoed krijgen van verzekeraars wordt tegenwoordig moeilijk". Daarbij komen ook grote zorgen over een nieuwe piek in de kosten van verpakkingen en elektriciteit, onmisbaar voor de bewaring van fruit.
Sacchetto wijst op een diepe bezorgdheid over de structurele kwetsbaarheid van Italië. "Het ontbreken van kernenergie maakt ons land afhankelijk van import en blootgesteld aan schommelingen in de gasprijs. Na het verbreken van de betrekkingen met Rusland heeft Italië zijn bronnen gediversifieerd door massaal een beroep te doen op Qatar. Naar schatting is ongeveer 50% van de recente energievoorziening afkomstig uit dat gebied, waardoor de crisis in het Midden-Oosten niet alleen een bedreiging vormt voor de export, maar voor het gehele nationale energiesysteem."
Het Midden-Oosten is geen marginale bestemming voor Italiaanse groenten en fruit. Dubai fungeert als centraal knooppunt voor de herverdeling van producten in de gehele regio. De problemen betreffen directe verzendingen naar de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, India en andere landen in het gebied, die in dit seizoen een belangrijke afzetmarkt vormen voor Italiaanse producten.
Het Midden-Oosten, en met name Dubai, is al geruime tijd een strategische markt voor de groene asperge van Canino met beschermde geografische aanduiding. De voorzitter van COPA, Sergio Marcoaldi, reageert momenteel als volgt: "We weten voorlopig niet hoe de situatie zich zal ontwikkelen. Gelukkig hebben onze klanten nog geen schade ondervonden. We moeten afwachten wat er de komende dagen zal gebeuren. Gewoonlijk beginnen we met asperges juist in de maand maart. We hopen het beste."
Gianni Raniolo, voorzitter van de BGA Druiven van Mazzarrone, geeft aan dat uit gesprekken met partners en vrienden die in de VAE wonen, een duidelijk contrast naar voren komt tussen de officiële communicatie en de externe perceptie. "Nu iets zeggen is onmogelijk. Maar zij proberen ons gerust te stellen. We zullen zien hoe de situatie zich de komende maanden ontwikkelt." Ondanks het feit dat commerciële partners normaliteit uitstralen, vreest Raniolo langetermijngevolgen, zoals stijgende kosten van grondstoffen zoals olie en meststoffen. Het Siciliaanse druivenseizoen ziet er gunstig uit, met een normale oogst van goede kwaliteit, verwacht voor eind mei/begin juni.
Artikel verzorgd door Rossella Gigli en Maria Luigia Brusco
