Na bijna twee jaar van uitzonderlijke droogte en strenge waterrantsoenen sloeg het weer in Sardinië en een groot deel van Midden- en Zuid-Italië ineens om naar het andere uiterste.
In het zuiden van Sardinië is de situatie voor de tuinbouw nu kritiek, vooral in het gebied tussen Samassi, Serramanna en Villacidro. Extreem weer laat een spoor van schade achter: oogsten kapot, bedrijven afgesloten en teelten verloren. Coldiretti Cagliari vat het zo samen: "Aanhoudende regen, extreme wind en overstromingen raken tegelijk de gewassen, de infrastructuur en het inkomen van teeltbedrijven."
In Medio Campidano is het ronduit noodtoestand. Rond Samassi is de klap het grootst: ondergelopen velden, vernielde artisjokken en vollegrondsgroenten die letterlijk in het water staan. Zaaien lukt niet meer en complete partijen staan te rotten nog vóór ze de markt halen. Dat is een harde dreun voor de bedrijven en voor een van Sardiniës paradepaardjes.
© Coldiretti Cagliari
"Een drama", zeggen Andrea Manca en Filippo Frongia, partners bij Agro Mediterranea Distribuzione, een bedrijf dat groenten en fruit levert aan supermarktketens, vooral artisjokken en tomaten.
Ook in Sarrabus heeft de wind huisgehouden. "De wind heeft de citrusgaarden platgedrukt: honderden kilo's sinaasappelen en ander citrus liggen op de grond, rijen bomen zijn kapot en windschermen zijn ontworteld. In Villaputzu, Muravera, San Vito en Castiadas ligt de citrusteelt op apegapen: schade aan infrastructuur, stroomstoringen, onbegaanbare wegen en bedrijven die geïsoleerd zijn", meldt Coldiretti Cagliari.
"Het regent al meer dan een maand en het is eigenlijk nauwelijks gestopt", zegt agronoom Orazio Casalino. In sommige gebieden viel tot 600 mm regen: normaal goed voor meerdere maanden, nu in een paar weken tijd. Eind januari maakte cycloon Harry het nog erger, met windstoten tot 130 km/u, zware zee, plaatselijke hagel en zelfs windhozen die kassen en afdakjes openrukten. En nu is er alweer een nieuwe slechtweerperiode.
© Coldiretti Cagliari
"Aan de ene kant zitten de stuwmeren weer op 70 tot 75 procent van hun capaciteit en is er dit jaar waterreserve. Aan de andere kant zijn de velden niet te bewerken: korte opklaringen worden meteen gevolgd door nieuwe buien. Machines kunnen het land niet op, waardoor zaaien, behandelen en andere teelthandelingen stilvallen. Dat remt of blokkeert het werk en kan voor het hele seizoen blijvende vertraging opleveren."
De gevolgen zie je meteen in de groenteteelt. "Artisjokvelden staan onder water. Langdurige waterplassen kunnen wortelverstikking geven, vergeling en een hoge druk van schimmels zoals botrytis en valse meeldauw. Door de harde wind ontstaan kleine scheurtjes in het blad, waardoor infecties makkelijker binnendringen. Bij venkel, broccoli en bloemkool is het vergelijkbaar: die staan soms dagenlang onder water", aldus Casalino.
In de citrusgaarden, die wel op ruggen liggen voor betere afwatering, zorgden te veel water en windstoten toch voor vroegtijdige vruchtval. "Je ziet hele tapijten van citrus op de grond", zegt Casalino. Door waterstress en mechanische schade sterven de vruchtstelen af, met directe oogstverliezen tot gevolg.
Ook het bedrijf van Luigi Marras is geraakt. Hij heeft in totaal 15 hectare citrus en ander fruit, plus een proefperceel met Fuji appelen van zo'n 2.500 bomen. Zijn bedrijf ligt in Zuid-Sardinië, tussen Samassi en Serramanna, een van de vruchtbaarste zones van het eiland. Daar heeft de nieuwste stormronde flinke schade veroorzaakt, zowel aan de teelt als aan de infrastructuur.
© Luigi Marras
"De folies van de tunnels die we gebruiken voor het voorjaar zijn losgescheurd. Door de aanhoudende regen, met hooguit een paar uur pauze, zijn de paden onbegaanbaar en het werk op het bedrijf ontregeld. Snoeien en gewasbescherming lopen achter", zegt Marras. "In de proefboomgaard met appelen zijn enkele rijen door de harde wind platgegaan. De artisjokvelden zijn eigenlijk verloren. Niet alleen nu, ook de kwaliteit van plantmateriaal voor volgend seizoen staat op het spel."
De grootste zorgen zitten volgens Marras in de fruitteelt. Omdat tractoren en spuitmachines het land niet op kunnen, lukt preventieve bestrijding tegen schimmelziekten niet. "Behandelingen als de groei eenmaal op gang is, werken veel minder goed", legt hij uit. "Zonder preventie kun je je hele oogst verspelen. Met drones spuiten zou technisch een oplossing zijn, maar dat mag volgens de regels niet. Dan sta je met lege handen." Alsof dat nog niet genoeg is, zat het bedrijf ook drie dagen achter elkaar zonder stroom, omdat een Enel-station nog niet was hersteld. "Als we dan product in koelcellen hadden gehad, waren de verliezen nog groter geweest. Gelukkig was dat nu niet het geval."
In de regio hebben het openen van sluizen door de waterbeheerders en het overlopen van afwateringskanalen de overstromingen op het land verergerd. Tegelijk schiet het onderhoud van waterinfrastructuur tekort. Marras, die in 2018 al zwaar werd getroffen door een overstroming waarbij hij 8.000 perzikbomen verloor, klaagt over trage procedures: "Schadevergoedingen komen pas jaren later, terwijl nieuwe aanplant opnieuw dreigt te sterven door een steeds grilliger klimaat. In een situatie waarin de kosten inmiddels hoger zijn dan de opbrengsten, ondermijnt het gebrek aan planning en continuïteit de overlevingskansen van bedrijven in dit gebied."
