Net voor de oogst van Royal Gala, Packham en Forelle in de Langkloof (Zuid-Afrika), raasden afgelopen donderdagmiddag hagelbuien, gepaard met wat wordt omschreven als een tornado, door het oostelijke deel van de vallei. De Granor Passi-sapfabriek opende in het weekend om duizenden kartons met gevallen of licht beschadigd fruit op te nemen.
De schade door wind in Krakeel en Louterwater is ernstig, zelfs onder netbescherming waar rijpe Forelle, die over enkele weken geplukt zouden worden, nog los aan hun stelen hingen. Forelle geldt als het meest waardevolle fruit in de Langkloof. In de Royal Gala-boomgaarden onder drape-netten lijken de windschade en het verlies kleiner; hier is nog wel afzetbaar fruit aanwezig. "De gebieden waar hagel viel hebben veel schade opgelopen," zegt Johan Kotzé van Dutoit Agri. "We spreken van 50% tot zelfs 100%. De Forelles stonden nog maar twee à drie weken van de oogst af."
© Riaan Strydom
"Wij waren net begonnen met de Packhams," zegt Marius van der Westhuizen van Southern Fruit Growers. "Het is nog maar het begin van de Royal Gala-oogst; het grootste deel van het fruit hing nog aan de bomen. Exporteurs gaan dit fruit zeker missen."
Op hun bedrijf nabij Joubertina schat Van der Westhuizen de schade op gemiddeld 87%, terwijl op hun percelen rond Misgund en Haarlem geen schade is geregistreerd. Hij verwijst naar het seizoen van 2024, toen meerdere hagelbuien ervoor zorgden dat geen enkele boomgaard in de Langkloof volledig gespaard bleef.
© Niet Potentieel Eerste tornado sinds mensenheugenis
Inwoners van de Langkloof zeggen nog nooit zoiets meegemaakt te hebben; na dit incident zijn er in de weersvoorspellingen herhaaldelijk tornado-waarschuwingen uitgegeven. "In mijn 33 jaar in Twee Riviere heb ik nog nooit een tornado meegemaakt," zegt lokale inwoner Adriaan Botha. "Het is totaal buiten het normale. De regen vliegt horizontaal voorbij, spierwit en met snelheden van meer dan 100 km/u. Tijdens het gebeuren besef je pas hoe uitzonderlijk het is. Het woord 'tornado' komt pas later in je hoofd op."
Verloren kansen in een sterk exportseizoen
Naast de directe verliezen in de boomgaard is er ook het gemiste exportpotentieel in een seizoen waarin de vraag groot is (los van een sterker wordende lokale munteenheid). Daarnaast zijn er gemiste kansen voor de verpakkings-, koel- en transportsector.
Hoewel het verwerken tot sap minder dan de helft van de gemiddelde productiekosten dekt, is het volgens een teler toch een deelopbrengst, mits het fruit niet te beschadigd is.
© Riaan Strydom
De exacte impact is nu nog onmogelijk te kwantificeren, aldus Kotzé. Tot aan Kerst waren ze optimistisch over de aanstaande oogst. Door oplopende warmte-eenheden en te weinig irrigatie, terwijl de dammen leegliepen, vertraagde de groei wel, maar het blad bleef nog groen en gezond.
De tornado en hagel gingen gepaard met 20 tot 40 mm regen, wat welkom was in een gebied waar het maanden niet had geregend en waar de dammen droog begonnen te vallen.
