De coalitie van D66, VVD en CDA wil "bouwen aan een beter Nederland" met meer samenwerking en realisme over de overheidsfinanciën. De partijen willen doorbraken forceren op onder meer stikstof en woningbouw, maar benadrukken dat niet alles tegelijk kan, omdat elke euro maar één keer kan worden uitgegeven, beschrijft NOS.
Er wordt fors geïnvesteerd in defensie (19 miljard euro), veiligheid, digitalisering en AI, energie-infrastructuur en woningbouw. Tegelijkertijd wordt bezuinigd op zorg en sociale zekerheid, onder meer via een hoger eigen risico, een hogere AOW-leeftijd en een kortere WW-duur. De hypotheekrenteaftrek blijft intact.
Omdat de coalitie geen Kamermeerderheid heeft, hangt het doorgaan van de plannen af van steun van oppositiepartijen en kunnen voorstellen nog worden aangepast.
Nieuwe Oogst heeft uiteengezet wat dit akkoord betekent voor de land- en tuinbouw. Zo wil de minderheidscoalitie de land- en tuinbouw tot 2035 fundamenteel veranderen. Van regels over wat nog mag naar een systeem waarin telers moeten aantonen wat zij daadwerkelijk leveren. Dat biedt meer duidelijkheid en keuzevrijheid in de manier waarop doelen worden gehaald, maar laat minder ruimte om eraan te ontsnappen.
Centraal staat doelsturing op gebieds- en uiteindelijk bedrijfsniveau, met harde stikstofreductiedoelen voor 2030 en 2035. Rond Natura 2000-gebieden wordt de druk het grootst, met zonering en versnelde maatregelen. Stoppen en verplaatsen blijven formeel vrijwillig, maar worden gerichter ingezet en financieel aantrekkelijker gemaakt, terwijl investeringen alleen lonen als ze bijdragen aan vastgestelde doelen.
De coalitie zet in op agrarisch natuurbeheer als verdienmodel, minder chemische gewasbescherming en steun voor innovatie, digitalisering en jonge telers. Voor telers en tuinders betekent dit meer voorspelbaarheid en ondersteuning, maar ook een smaller speelveld: doorgaan kan, maar alleen met een aantoonbaar toekomstbestendig en doelgericht bedrijfsmodel.
Herkenbare lijnen in coalitieakkoord
Vanuit de sector komen uiteraard de nodige reacties op het gepresenteerde akkoord. Zo heeft ook GroentenFruit Huis kennisgenomen van het coalitieakkoord 'Aan de slag'. Thema's zoals het terugdringen van regeldruk, het versterken van de concurrentiekracht van de Nederlandse agri- en foodsector en het borgen van een gelijk speelveld binnen Europa sluiten aan bij de inzet van de groente- en fruitsector. Het akkoord biedt aanknopingspunten op het gebied van preventie en gezondheid, bijvoorbeeld via gratis schoolfruit voor kinderen.
Daarnaast onderstreept het akkoord het belang van samenwerking met agroketens en voedselzekerheid. GroentenFruit Huis benadrukt dat voldoende arbeidskrachten, flexibele arbeid en investeringen in vakmanschap cruciale randvoorwaarden zijn. Positief is ook de aandacht voor het verminderen van regeldruk en nationale koppen op Europese wetgeving, evenals de prioriteit voor energie-infrastructuur in transport en logistiek.
Basis die vertrouwen wekt
LTO ziet het akkoord als een basis die vertrouwen wekt, met nadruk op samenwerking tussen boeren, tuinders en overheid. Positief zijn convenant gewasbeschermingsmiddelen, het stikstofbeleid met gebiedsgerichte reductie en doelsturing, en meer regie van het Rijk op ruimtelijk beleid.
Zorgen zijn de stapeling van Europese doelen, onzekerheid rond nieuwe natuurherstelregels en het ontbreken van financiële middelen voor Convenant Dierwaardige Veehouderij. LTO benadrukt dat boeren zelf aan het stuur moeten staan bij beleidsuitvoering en dat het verdienvermogen en continuïteit van bedrijven geborgd moeten blijven.
Goed leiderschap essentieel
Voorzitter Roy Meijer van NAJK ziet een sterke basis in het akkoord om jonge boeren perspectief te bieden en het stikstofprobleem aan te pakken, maar waarschuwt dat er nog veel werk te verzetten is. Positief zijn de inzet op jonge boeren en tuinders, legalisatie van PAS-melders en interimmers, een ruim budget van 20 miljard euro, vernieuwde productschappen en evaluatie van Natura 2000-doelen.
Aandachtspunten zijn de forse natuuropgave, het ontbreken van een Europese landbouwstrategie en de haalbaarheid van grondgebondenheid voor jonge boeren. Meijer benadrukt dat goed leiderschap essentieel is om beleid daadwerkelijk uitvoerbaar te maken.
Geen aandacht voor voedselproductie
De NAV signaleert dat landbouw onvoldoende als strategische sector wordt erkend en dat voedselproductie en voedselzekerheid weinig aandacht krijgen. Positief zijn de voortzetting van stikstof- en natuurbeleid, agrarisch natuurbeheer, convenanten voor gewasbeschermingsmiddelen, stimulering van duurzame producten en innovatie, en de oprichting van productschappen 2.0.
Zorgen zijn de grondgebondenheidseis in 2032, het ontbreken van bescherming voor landbouwgrond, en onvoldoende aandacht voor compensatie bij de Crisiswet Netcongestie. De NAV pleit voor een sterke rol van akkerbouw in voedselvoorziening en strategische planning.
Samenwerking
Het CBL is blij dat het coalitieakkoord ketensamenwerking en eenvoudig, uitvoerbaar beleid benadrukt. Wel maakt het zich zorgen over koopkrachtdruk bij consumenten en de administratieve last voor bedrijven. Het CBL roept het kabinet op om meer aandacht te geven aan voedselzekerheid en strategisch voedselbeleid. Positief is de aandacht voor ketensamenwerking, duurzame producten en het ondersteunen van gezonde keuzes, waarbij supermarkten en foodservicebedrijven al actief bijdragen. Het minderheidskabinet biedt volgens het CBL ruimte voor samenwerking met maatschappelijke partners.
Hoopvol
Rabobank ziet het akkoord als hoopvol en in lijn met hun toekomstbeeld voor de landbouwsector. Positief zijn de aandacht voor ketenverantwoordelijkheid, het opzetten van een productschap 2.0 en de investeringen in transitiepaden. Rabobank benadrukt dat zij klaarstaan om mee te werken aan de concretisering van de plannen.
Botte Bijl
Het CNV keurt de voorstellen over WW, WIA en AOW af. Volgens voorzitter Piet Fortuin worden werknemersrechten ernstig aangetast: de WW-duur wordt gehalveerd, de AOW-leeftijd stijgt sneller, en arbeidsongeschikten verliezen fors aan inkomen. CNV noemt het een 'botte bijl' die de koopkracht van werkenden onder druk zet.
Snel leveren
TLN juicht het akkoord toe vanwege aandacht voor verdienvermogen en verduurzaming, maar mist concrete keuzes en investeringen om knelpunten in de logistieke sector op korte termijn op te lossen. Netcongestie en achterstallig onderhoud van infrastructuur vormen urgente problemen. TLN dringt aan op een programmatische aanpak van infrastructuur met structurele investeringen.
Sterk handelsland
evofenedex stelt dat coalitieakkoord Nederland positioneert als sterk, open en internationaal handelsland. Voor handel, productie en logistiek bevat het akkoord keuzes op het gebied van internationale handel, economische diplomatie, infrastructuur, digitalisering en verduurzaming. Veel ambities zijn richtinggevend en vragen verdere uitwerking in concrete maatregelen, budgetten en uitvoeringsprogramma's.
Actief meewerken
CEO Boudewijn Siemons van het havenbedrijf Rotterdam waardeert dat het akkoord acute problemen zoals stikstof, netcongestie en hoge energiekosten adresseert. Positief zijn ook plannen voor versnelling van verduurzaming van de industrie, maatwerk voor havenclusters en strategisch industriebeleid voor de lange termijn. Zorgen bestaan over voldoende financiële middelen voor industriebeleid en infrastructuur. Het Havenbedrijf wil actief meewerken aan de uitvoering van de plannen.
Doorbraak voor biologische sector
Bionext, de ketenorganisatie voor biologische landbouw en voeding, spreekt van een doorbraak. In het coalitieakkoord wordt expliciet ingezet op het stimuleren van de consumptie van biologische en duurzame producten en op het vergroten van de afzet, zowel in Nederland als in Europa. Ook kondigt het kabinet aan afspraken te willen maken met agroketens over hoe beleid kan bijdragen aan meer afzet voor duurzame ketens.
De ambities sluiten aan bij de bestaande nationale doelstelling van 15 procent biologisch landbouwareaal in 2030 en het Actieplan Biologisch. Volgens Jan Groen, bestuursvoorzitter van Bionext, is daarbij vooral de samenhang tussen productie en marktontwikkeling van belang. "De koppeling tussen productie, marktontwikkeling en consumentengedrag is cruciaal voor een succesvolle transitie. Het expliciet stimuleren van de consumptie van biologische en duurzame producten biedt perspectief voor boeren, ketenpartijen én consumenten en is een noodzakelijke voorwaarde voor het realiseren van de 15%-doelstelling."
Forse investeringen om doelstelling te halen
Ook Biohuis, belangenbehartiger van biologische boeren en tuinders, verwelkomt de koers van het nieuwe kabinet. Voorzitter Pipie Smits van Oyen benadrukt het belang van structurele steun: "Biologische landbouw biedt oplossingen voor klimaat, biodiversiteit, bodem en water en verdient structurele steun. Deze coalitie onderkent dit en zet in op een stevige groei van de biologische landbouw. Dat vergt forse investeringen om de doelstelling te halen en daarover gaan we graag in gesprek. Dit is een belangrijke stap voor onze sector."
Beide organisaties benadrukken dat het succes van de ambities afhankelijk is van de concrete uitwerking. Bionext wijst op het belang van werkbare steunmaatregelen voor omschakeling, stimulering van vraag en afzet in de keten en stabiele randvoorwaarden, zodat boeren en tuinders met vertrouwen kunnen investeren. Biohuis sluit zich daarbij aan en stelt dat de hernieuwde steun voor de 15%-doelstelling nu vertaald moet worden naar concrete maatregelen en extra financiële ruimte.
Uitstel van echte vooruitgang dreigt
Naast steun voor onderdelen van het akkoord klinkt er ook kritiek. Zo plaatst de duurzame bank Triodos enkele kanttekeningen bij het coalitieakkoord. Volgens hoofdeconoom Hans Stegeman toont het akkoord weliswaar ambitie, maar schiet het tekort als het gaat om het creëren van maatschappelijk draagvlak. "Transities vragen om draagvlak in de samenleving. Mensen durven te veranderen als ze een vangnet hebben en de lasten eerlijk verdeeld zijn."
Hans wijst erop dat het akkoord sterk leunt op technologische oplossingen en dat de vraag wat moet worden afgebouwd nauwelijks wordt gesteld. Zonder eerlijke lastenverdeling en zekerheid voor burgers dreigt volgens hem opnieuw uitstel van echte vooruitgang.
