Rwanda ontwikkelt zich in rap tempo tot een veelbelovende AGF-exporteur in Oost-Afrika. Wat het land uniek maakt, is de combinatie van gunstige seizoenspatronen, sterke overheidssteun en een snel professionaliserende particuliere sector. Ondanks het ontbreken van een directe zeehaven biedt Rwanda iets wat steeds zeldzamer wordt op de AGF-wereldmarkt: betrouwbare jaarronde teelt van groenten, avocado's die buiten het Europese seizoen vallen, overvloedige watervoorraden en een goed georganiseerde keten van teelt tot export.
Hoewel de Rwandese tuinbouw nog relatief jong is, wordt er met overtuiging en snelheid aan gebouwd. Dat vertelt Seun Rasheed, CEO van Souk Farms, een van de grotere telers en exporteurs van groenten en avocado's in het land. "Onze ligging biedt kansen, maar ook verantwoordelijkheden. We hebben ideale groeiomstandigheden en toegang tot meerdere markten, maar we moeten blijven innoveren op het gebied van logistiek, duurzaamheid en uitvoering om mee te kunnen met de gevestigde landen. Precies dat is wat Rwanda, en Souk Farms in het bijzonder, aan het doen is."
© Souk Farms
Avocado's: de koploper van Rwandese AGF-export
De exportgerichte tuinbouw is pas een jaar of twaalf oud in Rwanda en begon met haricots verts en chilipepers. Maar Souk Farms zag samen met andere spelers al snel potentieel in avocado's. Een grote uitdaging daarbij was dat Rwandese avocado's voorheen alleen per vliegtuig naar het Midden-Oosten gingen. Europese afnemers wilden dit niet vanwege duurzaamheidsoverwegingen en vroegen bovendien om specifieke certificeringen. Twee jaar geleden lukte het om voor het eerst een container avocado's per schip naar Europa te krijgen.
Die stap werd mede ingegeven door de grote binnenlandse vraag. Rasheed: "Rwanda heeft waarschijnlijk de hoogste avocadoconsumptie per hoofd van Afrika. De lokale bevolking geeft de voorkeur aan de grote groene Jumbo-variant, terwijl de wereldmarkt juist Hass avocado's wil. We hebben daarom actief ingezet op de teelt van Hass, waarbij we gebruikmaken van een aantal concurrentievoordelen: Rwanda's unieke avocadoseizoen loopt van oktober tot april en valt daarmee buiten dat van grote spelers zoals Peru, Kenia en Zuid-Afrika, wat goede prijzen oplevert."
Souk Farms begon met een eigen aanplant van 42 hectare met ruim 16.000 bomen. Daarmee combineert het teelt en export, iets wat zeldzaam is in de regio en een groot voordeel oplevert. Daarnaast werkt het bedrijf met één grote coöperatie van meer dan 2.500 telers die samen 45.000 bomen beheren. Dit zorgt voor meer uniformiteit in rijping, een lastig punt bij andere Oost-Afrikaanse herkomstlanden.
© Souk Farms
Professionalisering en overheidssteun als motor
De professionalisering van de sector is mede te danken aan de overheid, die kleine percelen samenvoegt tot grotere, geïrrigeerde arealen. Deze worden vervolgens verpacht aan partijen zoals Souk Farms, die zorgen voor werkgelegenheid en winstdeling met de telers. "Wij beheren op die gronden alle tuinbouwactiviteiten, van planten tot oogsten. Dat leidt tot meer mechanisatie en hogere opbrengsten", aldus Rasheed.
De avocadoteelt groeit ieder seizoen. Alleen al vorig jaar zijn er in Rwanda ruim 700.000 bomen geplant. Er ontstaat een nieuwe generatie van professionele telers met geavanceerde irrigatiesystemen die de kwaliteit en maatvoering van het fruit verbeteren. Waar de maten dit jaar tussen de 18 en 24 liggen, is het doel om volgend jaar bij maten 16-20 uit te komen, door voeding en verzorging beter af te stemmen.
Toch zijn er ook knelpunten, met logistiek als grootste struikelblok. Doordat Rwanda geen kustlijn heeft, moeten producten via buurlanden als Kenia naar de haven van Mombasa, wat kostbaar en tijdrovend is. Bovendien zijn er te weinig gekoelde containers beschikbaar in het land zelf. "Zodra we wekelijks vijf tot zeven containers verschepen, zullen er reefers gestationeerd worden in Rwanda. Dat moment is niet ver weg", stelt Rasheed.
© Souk Farms
Duurzaamheid als troef: water, bodem en klimaat
In tijden waarin duurzaamheid steeds zwaarder weegt voor Europese en Aziatische inkopers, heeft Rwanda nog een belangrijke troef: waterzekerheid. Dankzij overvloedige regenval, grote meren zoals het Kivumeer en een veelheid aan kleinere meren kent het land geen watertekorten. De waterkwaliteit is hoog en de pH-waarde ideaal. Waar kleinschalige boomgaarden nog afhankelijk zijn van regenwater, beschikken commerciële plantages over sprinklerirrigatie.
Ook qua bodem en klimaat biedt Rwanda volop diversiteit. Door hoogteverschillen kent het land verschillende microklimaten met bodems variërend van zanderige leem tot vulkanische grond. Volgens Rasheed kunnen commerciële avocado-aanplanten uiteindelijk opbrengsten van 17 tot 20 ton per hectare halen, tegenover de huidige 12 tot 15 ton. Belemmerende factoren zijn nog het gebrek aan lokale kennis en onderzoekscentra, waardoor technische expertise nu vooral uit het buitenland moet komen.
© Souk Farms
Op het gebied van voedselveiligheid en sociale standaarden staat Rwanda al sterk. Bij Souk Farms draait alles om internationale certificeringen zoals GlobalGAP, GRASP, LEAF en SMETA. Dit zorgt voor volledige traceerbaarheid van veld tot klant, strakke residucontrole en lage risico's voor kopers. Dat schept vertrouwen en plaatst Rwanda op gelijke voet met gevestigde exportlanden.
Rwanda concurreert níet met Kenia
Hoewel Rwanda geografisch dichtbij avocadogigant Kenia ligt, is er volgens Rasheed geen sprake van concurrentie. "Onze seizoenen vullen elkaar aan, waardoor we samen zorgen voor een jaarrond aanbod uit Oost-Afrika. Bovendien is onze keten beter geïntegreerd: met grotere boomgaarden, lagere exportprijzen en betere controle op kwaliteit, residu en rijping."
Deze concurrentiedruk stimuleert Rwandese exporteurs juist om zich te richten op de meest winstgevende markten. "Europa en Azië zijn voor ons de belangrijkste bestemmingen: daar liggen de beste prijzen en groeit de vraag."
Breder palet aan producten in ontwikkeling
Naast avocado's ziet Rwanda ook kansen voor andere exportgewassen. Dankzij stabiele temperaturen en uiteenlopende microklimaten is jaarronde teelt van een breed scala aan groenten mogelijk. Souk Farms ontwikkelt op dit moment nicheproducten als tenderstem broccoli, babymais, milde chili's (Fresno, Serenade) en babycourgettes, zowel voor export als voor de binnenlandse markt, waar een groeiende expatgemeenschap deze producten ook verlangt.
© Souk Farms
Toch zijn er ook uitdagingen: Rwandese fijne boontjes krijgen steeds meer concurrentie van Noord-Afrikaanse landen zoals Egypte en Marokko, die hun productie flink hebben verbeterd. Gelukkig is deze concurrentie seizoensgebonden, waardoor Rwanda buiten het Noord-Afrikaanse seizoen nog steeds nodig is om de Europese schappen gevuld te houden.
Ook wordt geëxperimenteerd met citrus, appelen en noten zoals macadamia. De focus verschuift langzaam richting meer toegevoegde waarde, zoals kant-en-klare groentemixen, avocadoolie en guacamole.
© Souk Farms
Ecosysteem gericht op investeerders en exportgroei
De relatief late start van de tuinbouwsector in Rwanda blijkt een voordeel: het land kan leren van de fouten van anderen. De overheid stimuleert productiviteit, voedselzekerheid en exportgroei. Daarbij wordt gewisseld tussen exportgewassen en lokaal belangrijke teelten. "Rwanda koppelt zijn Vision 2050-beleid aan ondernemersambities. Dat zie je terug in grootschalige irrigatieprojecten zoals Gabiro (5.600 hectare), waarin de overheid investeert en zo drempels voor telers verlaagt."
Het ondernemersklimaat is gunstig: Rwanda staat bovenaan in Afrika wat betreft 'ease of doing business' en kent een stabiel monetair beleid. Door de beperkte omvang van het land zijn de interne transportafstanden kort. In 2015 telde het land minder dan 20 exporteurs; inmiddels zijn het er meer dan 100.
© Souk Farms
Logistiek blijft de bottleneck, maar er is vooruitgang
Logistiek is en blijft de zwakke plek, zeker in crisistijden zoals recent bij de verstoring van de scheepvaart in de Rode Zee. Toch dwingt die kwetsbaarheid tot innovatie. "De trend in Europa is duidelijk: luchtvracht wordt steeds vaker geweerd. Dit betekent dat we nieuwe manieren moeten vinden om groenten en zelfs bloemen per schip te vervoeren. Dat lukt steeds beter, zoals onze succesvolle verscheping van avocado's naar Europa vorig jaar bewijst."
Souk Farms verwacht dit seizoen af te sluiten met meer dan 15 containers avocado's, allemaal per schip. De ambitie is om de export verder uit te breiden, maar dat vereist voortdurende aanpassing aan internationale regelgeving en marktdynamiek.
© Souk Farms
Rasheed besluit: "Kopers zoeken herkomstlanden die risico's verminderen, niet vergroten. Rwanda biedt een unieke mix van seizoensvoordeel, waterzekerheid, kwaliteit en beleidssteun. En bij Souk Farms voegen we daar uitvoering, schaal, ambitie en vakmanschap aan toe. Wij geloven dat Rwanda de komende tien jaar een onmisbare pijler wordt in de wereldwijde toeleveringsketen van groenten en fruit."
Voor meer informatie:
Seun Rasheed
Souk Farms
Tel: +44 7967997368 (VK) / +250738306725 (Rwanda)
[email protected]
[email protected]
www.souk-ig.com
Wie info wil verzamelen over de Rwandese AGF-exportsector, kan contact opnemen met Charlotte Uwicyeza ([email protected]) van de National Agricultural Export Development Board (NAEB), die je ook op de komende Fruit Logistica vindt: paviljoen 26, stand C-61. Souk Farms vind je op stand D-90, ook in paviljoen 26. Klik hier voor een overzicht van Rwandese AGF-exporteurs.
