Ondersteund door een netwerk van ruim 500 kleinschalige telers exporteert het Rwandese Afri Foods AGF-producten naar het VK, de EU en de Verenigde Arabische Emiraten. Het jonge bedrijf werd in 2019 opgericht door Sakina Usengimana en richt zich momenteel op avocado's en pepers.
Opmerkelijk genoeg begon Usengimana haar loopbaan niet in de tuinbouw. "Ik werkte in het bedrijfsleven en zat eerder in de mode-industrie", vertelt ze. "Mijn interesse in tuinbouw groeide geleidelijk, aangewakkerd door jongerenfora over ondernemerschap die de kansen van Afrika's land en klimaat benadrukten."
© FreshPlaza
Sakina Usengimana, CEO van Afri Foods Ltd.
Haar eerste stap in de sector bestond uit het telen van tomaten en paprika's voor de lokale markt. Maar de grilligheid van de prijzen liet haar al snel de kwetsbaarheid van die aanpak zien. "De ene dag verkocht ik een zak voor 50 dollar, de volgende dag kreeg ik er nog maar 20 voor", herinnert ze zich. Die onvoorspelbaarheid bracht haar op het spoor van export. Een bezoek aan Fruit Logistica in 2020 was het kantelpunt: "Export bood een oplossing voor de problemen waar ik tegenaan liep."
In datzelfde jaar richtte ze Afri Foods op, met als doel hoogwaardige gewassen voor de export te telen. Inmiddels ligt de focus op Hass avocado's, verse pepers en passiefruit. Andere gewassen, zoals sperziebonen, okra, aubergines, mango's (Tommy Atkins en Kent) en jackfruit, worden op aanvraag geteeld.
Vraaggestuurde teelt
Bij Afri Foods begint alles bij de klant. "We exporteren niet zomaar wat toevallig beschikbaar is", legt Usengimana uit. "We investeren eerst in kwaliteit en traceerbaarheid. Als een klant okra wil, dan maken wij een teeltplan. We kopen niet simpelweg in op de markt."
Die aanpak werpt zijn vruchten af. Afri Foods levert inmiddels aan klanten in Europa en het Midden-Oosten. Het Verenigd Koninkrijk is momenteel goed voor 40% van de export, gevolgd door de VAE (30%) en de EU (30%), met name Duitsland, België, Nederland en Frankrijk. Er is ook interesse vanuit Ghana, en het bedrijf wil gebruikmaken van de African Continental Free Trade Area om de regionale handel uit te breiden. "We leveren ook aan Kenia in het tussenseizoen", zegt Usengimana.
© Afri Foods Ltd.
De focus ligt op Hass avocado's, verse pepers en passiefruit
De teler staat centraal
Afri Foods werkt direct samen met meer dan 500 kleinschalige telers, meestal met percelen van minder dan één hectare. Dat aantal moet in de komende twee à drie jaar doorgroeien naar meer dan 5.000. De meeste samenwerkingen lopen via coöperaties, waarvan sommige tot wel 4.000 huishoudens omvatten. "Individuele telers ondersteunen is inefficiënt", stelt Usengimana. "In nieuwe regio's stimuleren we daarom groepsvorming."
De ondersteuning is breed: teelttechnici die meedraaien in de coöperaties, demovelden, en trainingen in samenwerking met onder meer de nationale exportautoriteit NAEB. Telers krijgen begeleiding bij het inplannen van inputs, irrigatieschema's, kostenbewaking en vruchtwisseling om bodemgezondheid en inkomen op peil te houden.
Afri Foods werkt met contractteelt, zodat telers meer zekerheid hebben over hun inkomsten en minder risico lopen. Ook wordt ingezet op diversificatie: "Terwijl avocado's nog niet produceren, kunnen telers al inkomsten halen uit pepers of passiefruit."
Gelijke kansen in de praktijk
Afri Foods wordt geleid door vrouwen, en gendergelijkheid zit ingebakken in de bedrijfsvoering. Vrouwen zijn sterk vertegenwoordigd in het sorteerproces, de kwaliteitscontrole en de verpakkingsfaciliteiten. "Soms is het lastig om mannen voor die functies te vinden – zij zien het als vrouwenwerk", zegt Usengimana. Het bedrijf stimuleert ook vrouwelijk leiderschap binnen de coöperaties en behaalde het 'gender seal' certificaat in de zilveren categorie. "Wanneer we coöperaties bezoeken, vragen we: waar zijn de vrouwen? Hoe worden zij betrokken?"
© Afri Foods Ltd.
Vrouwen zijn sterk vertegenwoordigd in het sorteerproces, de kwaliteitscontrole en de verpakkingsfaciliteiten
Digitale tuinbouw
Afri Foods ontwikkelt zich gestaag tot een datagedreven onderneming. Het bedrijf bouwt systemen om zaaidata, het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, risico's op residuen, productiviteit, afkeurpercentages en veldcondities te monitoren. "Zonder technologie kun je niet groeien. Het is geen luxe, maar noodzaak", aldus Usengimana. Nieuwe digitale tools moeten gaan helpen bij oogstvoorspellingen, traceerbaarheid en productieplanning. Ook mechanisatie staat op de agenda, met name voor sorteer- en verpakkingsmachines om de efficiëntie op te voeren. "Arbeid is goedkoop, maar de productiviteit is laag. Dat moet anders."
Infrastructuur: van bottleneck naar voordeel
Voorlopig maakt Afri Foods gebruik van externe, HACCP-gecertificeerde verpakkingslocaties, maar de plannen voor een eigen faciliteit zijn concreet. "Die komt niet in Kigali", benadrukt Usengimana. "Die moet dicht bij de telers staan, waar de producten vandaan komen." Dat drukt de transportkosten, verbetert de afhandeling voor zeetransport en maakt kwaliteitsselectie via eigen machines mogelijk.
© Afri Foods Ltd.
Voorlopig maakt Afri Foods gebruik van externe, HACCP-gecertificeerde verpakkingslocaties, maar de plannen voor een eigen faciliteit zijn concreet
Een belangrijke doorbraak is ook het nieuwe nationale laboratorium, Sequi. "Voorheen moesten we monsters naar Kenia sturen voor MRL-testen. Dat is duur en tijdrovend. Nu kunnen we lokaal testen, wat het voor kleine telers makkelijker maakt om aan exportregels te voldoen."
Waardecreatie is de volgende stap. Usengimana wil starten met de productie van ruwe avocado-olie, als buffer tegen geopolitieke risico's, om marges te vergroten en banen te creëren. Ze onderzoekt daarnaast teelten als gember en zachtfruit in kassen, waaronder blauwe bessen. "We hebben al één kas gebouwd. Hydrocultuur staat op de radar, maar vraagt forse investeringen."
Financiering als struikelblok
Toegang tot financiering blijft een van de grootste uitdagingen. "Banken willen traditionele onderpanden, zoals huizen. Maar wat met avocadobomen die vijftig jaar produceren?" vraagt Usengimana zich af. Rwanda zet stappen met financiële programma's zoals voor agrarische en vrouwelijke ondernemers, maar de rente blijft hoog. "12% is nog steeds pittig voor de tuinbouw."
Ze pleit voor betere risicobeoordeling van teeltprojecten bij financiële instellingen en staat open voor samenwerkingen met impact-investeerders of klanten die willen meebouwen aan de capaciteit van telers.
Doordacht opschalen
Op de lange termijn ziet Usengimana Afri Foods uitgroeien tot een pan-Afrikaanse inkooporganisatie. "De naam hebben we niet zomaar gekozen", zegt ze. "We willen niet alleen uit Rwanda inkopen, maar ook uit landen als Tanzania, waar bijvoorbeeld kruidnagel goed groeit." De ambitie is om van honderden naar duizenden telers te groeien, verder te integreren in verwerking en verpakking, en op termijn zelfs een beursnotering na te streven. "Maar eerst de uitvoering. Financiering volgt daarna."
Afri Foods moedigt telers niet aan om meer grond te verwerven, maar om via training, technologie en efficiënter werken meer opbrengst en inkomen te genereren. "Toch heeft een van onze telers onlangs wel grond gekocht dankzij haar inkomsten. Dat is het soort impact waar ik voor ga."
© Afri Foods Ltd
Nuchter en doelgericht
Voor nu houdt Usengimana het bij stabiele groei, stap voor stap. Biologische teelt is een ambitie voor de toekomst, maar nog niet haalbaar. "Biologisch vraagt aparte pakstations en investeringen. Zelfs buren kunnen certificering beïnvloeden. We komen er wel, maar nu nog niet." Eerst wil ze de kerngewassen – avocado, chili en passiefruit – consolideren, voordat ze uitbreidt naar okra, gember of blauwe bessen.
Uiteindelijk draait alles om systemen die resultaat leveren. "Of het nu om training, data of pakstations gaat: alles moet bijdragen aan onze belofte. Wij willen betrouwbaar, efficiënt en consistent zijn. Dat is de enige weg vooruit."
Voor meer informatie:
Sakina Usengimana (CEO)
Afri Foods Ltd
KK 621 St, Kigali (Rwanda)
Tel: +250 786 416 032
[email protected]
https://afrifoodsltd.com/
Wie info wil verzamelen over de Rwandese AGF-exportsector, kan contact opnemen met Charlotte Uwicyeza ([email protected]) van de National Agricultural Export Development Board (NAEB), die je ook op de komende Fruit Logistica vindt: paviljoen 26, stand C-61. Een gezamenlijke stand van Rwandese bedrijven vind je eveneens in paviljoen 26 (stand B-80). Klik hier voor een overzicht van Rwandese AGF-exporteurs.
