De Rwandese economie steunt hoofdzakelijk op zelfvoorzieningslandbouw. De voorbije jaren zijn er evenwel bedrijven opgestaan die de productie van vele kleinschalige telers bundelen en klaarmaken voor export. Hoewel die export grotendeels naar regionale bestemmingen gaat, worden er ook chilipepers en sperziebonen via luchtvracht naar Europa, en avocado's en passiefruit per schip naar het Midden-Oosten vervoerd. De komende drie weken stellen we een tiental bedrijven voor.
In dit eerste stukje geven we wat achtergrondinfo over dit kleine Afrikaanse land dat ingesloten ligt tussen Congo-Kinshasa in het westen, Oeganda in het noorden, Tanzania in het oosten en Burundi in het zuiden.
© ID 170211552 © Hyotographics | Dreamstime
Land van Duizend Heuvels
Hoewel Rwanda kleiner is dan België, heeft het iets meer inwoners, namelijk 14,2 miljoen in 2024, volgens cijfers van de Wereldbank. Ministaten uitgezonderd, is Rwanda het vijfde dichtstbevolkte land ter wereld. De bevolking is de voorbije twee decennia met meer dan 2% per jaar gegroeid. De hoofdstad Kigali telt ruim 1,7 miljoen inwoners.
In het heuvelachtige landschap – Rwanda wordt ook wel eens het Land van Duizend Heuvels genoemd – liggen talrijke meren verspreid over het gehele grondgebied. De hoogste berg is 4.507 meter hoog, Kigali ligt op ongeveer 1.500 meter hoogte. Rwanda, waar de feitelijke oorsprong van de Nijl zich bevindt, ligt enkele graden ten zuiden van de evenaar en kent jaarlijks twee regenseizoenen en twee droge seizoenen. De nationale taal is Kinyarwanda, maar ook Engels, Frans en Swahili worden als officiële talen erkend. Toerisme is een snelgroeiende sector en inmiddels de grootste bron van buitenlandse inkomsten.
Forse economische groei
Rwanda heeft de afgelopen decennia opmerkelijke vooruitgang geboekt op sociaaleconomisch vlak. Het aandeel van de bevolking dat moet rondkomen met minder dan drie dollar per dag is gedaald van 82,3% in 2000 naar 38,6% in 2023, zo stelt de Wereldbank. Hoewel het bbp per hoofd van de bevolking met 1.000 dollar in 2024 nog relatief laag blijft (ter vergelijking: 56.614 dollar in Nederland), kent het land een indrukwekkende economische groei van 8,9% per jaar. De inflatie blijft laag met 1,8% en de werkloosheid bedraagt 12% in 2024. Toch blijft de digitale toegang beperkt: slechts 34% van de bevolking maakte in 2023 gebruik van internet.
Opvallend is de sterke vertegenwoordiging van vrouwen in de nationale politiek: 64% van de parlementszetels wordt in 2024 bezet door vrouwen. Vrouwen spelen daarnaast ook een actieve rol in de landbouwsector, waar ze niet alleen meewerken, maar vaak ook leiding geven aan bedrijven, zoals we verderop in deze reeks zullen zien.
Van kolonisatie naar genocide
Eind 19e eeuw werd Rwanda een Duitse kolonie. Tijdens de Eerste Wereldoorlog namen de Belgen het bestuur over. Van de twee grootste bevolkingsgroepen, de Hutu's en de Tutsi's, genoten de Tutsi's de voorkeur van de koloniale machthebbers. Het verschil was meer sociaal-economisch dan puur etnisch, met de Hutu's als meerderheid (ongeveer 85%, overwegend landbouwers) en de Tutsi's als minderheid (ongeveer 14%, overwegend veehouders en aristocratie).
In 1959 kwamen de Hutu's in opstand, wat leidde tot geweld tegen de Tutsi's en de oprichting van een Hutu-gedomineerde republiek in 1962. Juvénal Habyarimana greep in 1973 de macht en zette het pro-Hutu-beleid voort. In 1990 begon het Tutsi-geleide Rwandees Patriottisch Front (RPF) een burgeroorlog. Na de moord op Habyarimana in 1994 escaleerde het geweld in een genocide die honderd dagen duurde en de machteloosheid van de VN pijnlijk blootlegde. In juli 1994 maakte het RPF met een militaire overwinning een einde aan de etnische zuivering tegen Tutsi's en gematigde Hutu's. In het huidige Rwanda probeert men de nadruk te leggen op een gedeelde Rwandese identiteit, en veel jongeren identificeren zich niet meer als Hutu of Tutsi.
Recente politieke geschiedenis
Van toen af werd Rwanda bestuurd als een eenpartijstaat onder leiding van het Rwandees Patriottisch Front (RPF). In 2003 werd een nieuwe grondwet ingevoerd die formeel een presidentieel meerpartijenstelsel en democratische verkiezingen mogelijk maakt. De president wordt rechtstreeks verkozen voor een termijn van zeven jaar. Paul Kagame is al 25 jaar onafgebroken aan de macht, telkens verkozen met indrukwekkende stembusresultaten, in 2024 nog met 99% van de stemmen.
© ID 48131159 © Tiziano Casalta | Dreamstime
Volgens The Economist en andere bronnen is Rwanda onder Kagame uitgegroeid tot een autoritaire staat of een zogenaamde "electorale autocratie". Hoewel het land indruk maakt met zijn economische groei en stabiliteit sinds de genocide, gaat dat gepaard met verregaande beperkingen op politieke oppositie, vrije meningsuiting en mediavrijheid. Dit wordt door sommigen gezien als een noodzakelijke prijs voor vrede en ontwikkeling, maar roept tegelijk debat op over het spanningsveld tussen Rwanda's succesvolle ontwikkelingsmodel en het tekort aan democratische vrijheden.
Hoewel de Democracy Index van de Economist Intelligence Unit (2024) geen rooskleurig beeld schetst – Rwanda behaalt slechts een score van 3,34 op een schaal van 0 tot 10 – scoort het land toch hoger dan buurlanden zoals de Democratische Republiek Congo en Burundi, maar ook dan landen als China, de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte en Kazachstan. In de Corruption Perceptions Index van Transparency International (2024) scoort Rwanda bovendien behoorlijk met een 43e plaats op 180 landen. Daarmee laat het niet alleen enkele buurlanden ver achter zich, maar ook twaalf EU-landen zoals Spanje, Italië, Polen en Slowakije, naast grote EU-handelspartners zoals China, Zuid-Afrika, Marokko, Brazilië, Turkije, Peru en Mexico.
AGF-export
Volgens een rapport van de National Agricultural Export Development Board (NAEB) bracht de export van groenten, fruit en bloemen in 2023/2024 ruim $75 miljoen op. Traditionele landbouwproducten zoals thee en koffie waren goed voor $201 miljoen. Opvallend is dat de inkomsten uit tuinbouwexport de voorbije vijf jaar (2019/2020 tot 2023/2024) met 162% zijn gestegen, wat neerkomt op een gemiddelde jaarlijkse groei van 21%.
Groenten leverden het grootste aandeel in de tuinbouwopbrengst, met $42,3 miljoen (56%), gevolgd door fruit met $30,6 miljoen (41%) en bloemen met $2,2 miljoen (3%). De meeste groenten werden geëxporteerd naar de regio (74,2%), gevolgd door Europa (21,1%) en Azië (3,9%). De export naar Europa en Azië wordt gedomineerd door chilipepers en sperziebonen. Ook fruit ging vooral naar de regionale markt (67,79%), gevolgd door het Midden-Oosten (26,27%), met een aanbod van voornamelijk avocado's en passiefruit. Azië nam 3,92% voor zijn rekening, waar vooral macadamianoten populair waren. De export van bloemen blijft sterk gericht op Europa, dat liefst 92% van de afzetmarkt vertegenwoordigde.
Ban op plastic
En om te eindigen nog een bijzonderheid: in het straatbeeld van Rwanda zul je geen plastic vervuiling zien. Het is een gevolg van de ban op eenmalige plasticverpakkingen sinds 2008 – Rwanda investeert in alternatieve materialen zoals papieren tassen, herbruikbare stoffen tassen en biologisch afbreekbare verpakkingen gemaakt van onder meer bananenbladeren – en een gemeenschapsdienstprogramma dat luistert naar de naam Umuganda. Dit programma mobiliseert burgers tussen 16 en 65 jaar op de laatste zaterdag van elke maand om hun gemeenschappen schoon te maken, op te bouwen en te verbeteren.
Deze collectieve actie, die in 1995 in het leven is geroepen, heeft milieubewustzijn verankerd in het nationale gedrag en versterkt de sociale cohesie, zo lezen we in een blogspot van het United Nations Development Programme (UNDP) omtrent deze collectieve actie. Samen met Noorwegen is Rwanda ook co-leider van de High Ambition Coalition, die streeft naar een wereldwijd verdrag om plasticvervuiling tegen 2040 te beëindigen.
Komende dagen stellen we een tiental teelt- en exportbedrijven van groenten en fruit voor. Wie meer algemeen info wil verzamelen over de Rwandese AGF-exportsector, kan contact opnemen met Charlotte Uwicyeza ([email protected]) van de National Agricultural Export Development Board (NAEB), die je ook op de komende Fruit Logistica vindt: paviljoen 26, stand C-61. Een gezamenlijke stand van Rwandese bedrijven vind je eveneens in paviljoen 26 (stand B-80).
