Uit een analyse van ABN AMRO blijkt dat vooral energie-intensieve sectoren zoals de glastuinbouw en de voedingsmiddelenindustrie kwetsbaar zijn voor stijgende gasprijzen door het conflict in het Midden-Oosten. Hoewel de gasprijs nog niet zo extreem stijgt als tijdens de energiecrisis van 2022, krijgen veel bedrijven de komende maanden wel te maken met hogere energiekosten. Deze komen bovenop de al stijgende loonkosten sinds de inflatieschok van de afgelopen jaren.
Sinds eind februari zijn de energieprijzen sterk opgelopen door spanningen in het Midden-Oosten. De Europese gasprijs (TTF) steeg in korte tijd van ongeveer 32 naar bijna 59 euro per megawattuur. Ook de olieprijs liep flink op, wat indirect invloed kan hebben op productiekosten en transport.
© Agrimatie
Voor bedrijven in de glastuinbouw en voedingsmiddelenindustrie betekent dit dat energiekosten opnieuw kunnen stijgen, vooral voor ondernemingen met een variabel energiecontract. Veel van deze contracten worden namelijk twee keer per jaar aangepast, bijvoorbeeld in juli. Bedrijven die hun energieprijzen voor meerdere jaren hebben vastgezet, zijn voorlopig beter beschermd tegen de huidige prijsstijgingen. In sectoren zoals de glastuinbouw komt het regelmatig voor dat energiecontracten voor drie jaar of langer zijn afgesloten.
Glastuinbouw
In de glastuinbouw schommelen uitgaven aan energie tussen de 15 tot 25 procent van de totale kosten, zie figuur 4. De sector hanteert doorgaans een professionele energiebeheerstrategie met een mix van energiecontracten. Hierdoor werken prijsstijgingen geleidelijk en met vertraging door in de bedrijfsresultaten. In de afgelopen vijf jaar is daarnaast fors geïnvesteerd in carbonisatie, wat heeft geleid tot een reductie van het gasverbruik met circa 20 procent. Tijdens de energiecrisis van 2022 wist de sector relatief goed te presteren, mede doordat ongeveer de helft van de bedrijven juist inkomsten genereert uit energieproductie. De financiële reserves en liquiditeit in de sector zijn over het algemeen goed.
Ook andere sectoren krijgen te maken met hogere kosten voor brandstof van landbouwmachines en kunstmest. De prijs van kunstmest is sterk gekoppeld aan energieprijzen omdat het productieproces zeer energie-intensief is. De kans op verstoring van de aanvoerketens loopt daarnaast op, aangezien 25 tot 35 procent van de wereldwijde grondstoffen uit de regio afkomstig is. Dit zorgt met name voor hogere kosten voor akkerbouwbedrijven; het aandeel kunstmest in de kostprijs ligt respectievelijk rond en onder de 5 procent. Voor komend seizoen hebben met name akkerbouwers de kunstmest grotendeels al ingekocht waardoor de impact vertraagd op hen doorwerkt. Bovendien is het aannemelijk dat er bij structureel hogere kunstmestprijzen er waar mogelijk overgestapt op dierlijke mest.
© CBS
Verwerkende industrie
Binnen de voedingsmiddelenindustrie worden met name energie-intensieve branches, zoals de verwerking van groente & fruit, geconfronteerd met hogere energiekosten. De meeste bedrijven werken met een mix van energiecontracten, waardoor prijsstijgingen vertraagd doorwerken in de resultaten.
Daarnaast nemen containerprijzen toe als gevolg van hogere olieprijzen en handelsverstoringen. Producten met een grote afhankelijkheid van handel buiten de Europese Unie lopen verhoogde risico's, waaronder tropisch fruit en groenten. Bij aanhoudend hoge energieprijzen kan de voedingsmiddelenindustrie ook rekenen op hogere prijzen voor verpakkingsmaterialen.
Ervaringen uit de energiecrisis van 2022 laten zien dat een explosie van de productiekosten na drie tot negen maanden terugzien in de consumentenprijzen. Vooral kleinere bedrijven lijden hieronder, omdat zij hogere kosten moeten voorfinancieren, terwijl verkoopprijzen nog niet zijn aangepast. Grotere bedrijven beschikken doorgaans over meer marktmacht en expertise om dit hiaat tijdig te ondervangen. Door investeringen in duurzaamheid is de energie-intensiteit van de sector in 2024 5 procent lager dan in 2021.
Jaarlijks exporteert de Nederlandse dranken- en voedingsmiddelenindustrie ruim 2,9 miljard euro naar het Midden-Oosten. Omgerekend is dit slechts 2,8 procent van de totale export. Uitschieters zijn de productgroepen chocolade (8 procent van de totale export), zuivel (5 procent) en groente & fruit (5 procent). Voor de totale sector lijken de gevolgen van een uitval van die export dus beperkt, ook gegeven het feit dat een deel van de landen ook via andere landen en wateren beleverd kunnen worden.
Transport & Logistiek
In het wegtransport worden stijgende brandstofprijzen doorgaans doorberekend via dieselclausules in contracten. Afrekeningen vinden periodiek plaats, variërend van wekelijks tot per kwartaal. Tijdens de energiecrisis van 2022 wisten de meeste bedrijven deze prijsstijgingen goed te verwerken. De huidige prijsstijging komt wel een ongunstig moment vanwege de introductie van de Vrachtwagenheffing per 1 juli, waardoor transportbedrijven vanaf de zomer toch al hogere kosten moeten doorberekenen aan hun opdrachtgevers.
Een nieuwe energiecrisis kan vooral Duitsland raken, dat een grote industrie heeft met energie-intensieve branches als de chemische industrie en de staalindustrie. Dit kan leiden tot lagere vraag naar internationaal wegtransport.
Opslag en warehousing zijn over het algemeen niet energie-intensief, met uitzondering van koelopslag en olieterminals. Verstoringen van toeleveringsketens kunnen leiden tot sterke schommelingen van bezettingsgraden.
In de scheepvaart profiteren veel bedrijven van hogere tarieven, hoewel verzekeringspremies stijgen en sommige schepen direct geraakt worden door afsluiting van vaarroutes in het Midden-Oosten. De luchtvracht kan profiteren van hogere tarieven, terwijl passagiersluchtvaart juist kwetsbaar is door de gedeeltelijke sluiting van het luchtruim in het Midden-Oosten.
LTO waarschuwt voor gevolgen Straat van Hormuz voor landbouw
LTO Nederland benadrukt dat de blokkade van de Straat van Hormuz het energie- en handelsverkeer verstoort, waardoor kosten voor brandstof, kunstmest en transport voor boeren en tuinders stijgen. De organisatie volgt de situatie nauwgezet en overlegt met beleidsmakers over mogelijke effecten op de kunstmestmarkt en voedselproductie.
Volgens LTO is het nu vooral belangrijk de ontwikkelingen te monitoren, maar bij langdurige prijsstijgingen zijn tijdelijke steunmaatregelen denkbaar, zoals lagere accijnzen, vervroegde GLB-uitbetalingen of uitstel van belastingen. Op de lange termijn pleit LTO voor meer energieonafhankelijkheid van landbouwbedrijven, bijvoorbeeld via biogas en zonne-energie, om kwetsbaarheid voor internationale prijsfluctuaties te verminderen.
Bron: ABN AMRO
